De wereld is heter geworden en op veel plaatsen droger dan ooit in de geschiedenis. Nog deze zomer, terwijl sommige Amerikaanse staten strijden over rechten op de Colorado-rivier, staan grote stuwmeren op historisch lage niveaus. In Puerto Rico heeft langdurige droogte een infrastructuurcrisis verergerd, waardoor inwoners wekenlang zonder water zitten. In Europa bereikten de Donau en de Rijn recordlaagtes, waardoor kerncentrales moesten sluiten, gewassen verwoest werden en lang verloren gewaande relikwieën uit de Tweede Wereldoorlog tevoorschijn kwamen. Meer dan 60 procent van de landbouwgrond in Italië wordt getroffen door kritieke droogte.
Nieuw onderzoek toont aan dat een drogere wereld vaak ook een zieker wereld is. Een nieuw artikel, vorige week gepubliceerd in het tijdschrift Trends in Ecology and Evolution, neemt bijna 100 wetenschappelijke studies over ziekten in het hele dierenrijk in ogenschouw - van mensen tot grote zoogdieren, vissen, amfibieën en insecten - om te onthullen hoe droogte dodelijke infecties en parasieten kan helpen verspreiden.
De meeste menselijke parasieten en veel pathogenen hebben water nodig om te gedijen. En hoewel gevallen van sommige infectieziekten - zoals schistosomiasis, een gevaarlijke platworminfectie ook wel bekend als bilharzia, en malaria - soms dramatisch dalen wanneer vijvers en meren opdrogen, bloeien andere - zoals cholera, West-Nijlvirus en dengue - juist op.
Dit wordt de 'droogte-ziekte-paradox' genoemd, zegt Tara Stewart Merrill, een aquatisch ziekte-ecoloog aan het Cary Institute of Ecosystem Studies en co-auteur van het artikel. 'Het is zo contra-intuïtief,' zegt ze. 'We denken dat een door water overgedragen ziekte alleen gedijt als er veel water is, maar in sommige gevallen gedijen ze juist bij minder water.'
Zij en haar medewerker en co-auteur, Pieter Johnson, professor aan de Universiteit van Colorado Boulder, raakten enkele jaren geleden geïnteresseerd in hoe droogte deze pathogenen zou beïnvloeden tijdens het bestuderen van parasieten in poolecosystemen in Californië. Opeens, zegt Stewart Merrill, droogde meer dan de helft van hun onderzoekslocaties op.
'Naast dat droogte onze studie verpestte, begonnen we gesprekken te voeren over hoe droogte de ziekteoverdracht in ecosystemen over de hele planeet zou kunnen beïnvloeden,' zegt Stewart Merrill.
Onderzoek naar klimaatverandering en infectieziekten is een relatief jong maar snel groeiend veld. Tot voor kort richtten veel studies zich op hoe stijgende temperaturen, maar niet droogte, de verspreiding van ziekten beïnvloeden, zegt Stewart Merrill.
Nu laat hun artikel zien hoe wetenschappers beginnen de complexiteit van ziekten en de watercyclus te ontrafelen. Begrijpen hoe droogte de verspreiding van bepaalde ziekten beïnvloedt, kan wetenschappers ook helpen beter te voorspellen welke ziekten zich zullen verspreiden en in de toekomst het meest problematisch zullen zijn voor mensen.
Nu fossiele brandstoffen de planeet opwarmen en het klimaat veranderen, zuigt de hetere atmosfeer meer water uit het landschap en houdt het langer vast, wat leidt tot intensere en langdurigere droogtes. De wereld is 77 procent droger dan drie decennia geleden, volgens een VN-rapport.
De gevolgen voor de menselijke gezondheid zijn al voelbaar. Droogtes in Californië in de jaren 2000 leidden tot duizenden extra gevallen van valley fever, en in 2014 droeg een superdroogte bij aan de tweede hoogste gevallen van West-Nijlvirus in de staat. In 2017 leidde een droogte in Somalië tot bijna 80.000 gevallen van cholera, waarbij meer dan duizend mensen omkwamen. En in Brazilië, waar jaarlijks miljoenen mensen dengue oplopen, hebben onderzoekers ontdekt dat het risico op infectie enkele maanden na droogte kan stijgen.
Het volgen van ziekten gaat fundamenteel over de beweging van dieren die ze dragen, zegt Georgia Titcomb, een wildlife-ziekte-ecoloog en assistent-professor aan de Colorado State University.
'Door de geschiedenis heen zijn levende wezens in beweging om water te krijgen, en dus wanneer er enorme veranderingen zijn in de manier waarop water over het landschap is verdeeld, kunnen we ook grote veranderingen verwachten in de manieren waarop dieren bewegen om toegang te krijgen tot dat water,' zegt ze. 'Dat zal sommige kansen wegnemen en andere creëren.'