Shahrnush Parsipur, de Iraanse schrijfster die haar carrière wijdde aan het bezweet krijgen van het patriarchaat - en er een flinke tijd de gevangenis voor in ging - is op 80-jarige leeftijd overleden. Als pionier van feministische fictie in Iran hekelde Parsipur de patriarchale cultuur van het land in romans als 'Vrouwen zonder Mannen' en 'Touba en de Betekenis van de Nacht'. Ze werd vier keer gevangengezet, zowel onder de Sjah als de Islamitische Republiek, wat bewijst dat onderdrukkende regimes echt geen gevoel voor humor hebben - of tolerantie voor vrouwen met een mening.

In 2026 werd haar roman 'Vrouwen zonder Mannen' eindelijk voor het eerst in het Verenigd Koninkrijk gepubliceerd, vertaald uit het Perzisch door Faridoun Farrokh, en stond op de longlist voor de International Booker Prize. 'De nalatenschap van Shahrnush in de literatuurgeschiedenis is eigenlijk met niemand te vergelijken,' zei haar Britse uitgever Denise Rose Hansen. 'Toen ik een paar dagen geleden nog contact met haar had, was ze zoals altijd: genereus, warm, recht door zee, snel, briljant.'

Geboren op 17 februari 1946 in Teheran, studeerde Parsipur sociologie aan de Universiteit van Teheran. Haar eerste roman, 'De Hond en de Lange Winter', verscheen in 1974, waarmee ze de tweede vrouwelijke romanschrijver van Iran werd, na Simin Daneshvar. Haar debuut gaat over een jonge Iraanse vrouw die via haar broer en zijn vrienden kennismaakt met activisme - eigenlijk het begin van een levenslange gewoonte om problemen te veroorzaken.

Parsipur werd voor het eerst gevangengezet nadat ze ontslag nam als producer bij de Iraanse staatstelevisie vanwege de executie van twee dichters door Savak, de geheime politie. Later werd ze in de jaren '80 vier jaar en zeven maanden gevangengezet zonder formeel te worden aangeklaagd. Ze schreef over haar ervaring in 'Gevangenisherinneringen', dat in 2027 voor het eerst in het Engels zal verschijnen.

In 1989 publiceerde ze 'Touba en de Betekenis van de Nacht', een historische roman die het leven van één vrouw volgt tegen de achtergrond van het 20e-eeuwse Iran. Het plot omvat een 14-jarige die trouwt met een 52-jarige, wat slecht afloopt - geen verrassing voor niemand. De roman zal in 2028 in Engelse vertaling worden gepubliceerd in het VK door Penguin.

Ook in 1989 publiceerde Parsipur 'Vrouwen zonder Mannen', een titel die verwijst naar Hemingways 'Mannen zonder Vrouwen' - want wie wil Hemingway niet overtreffen? Het verhaal speelt zich af tijdens de staatsgreep van 1953 en verbindt vijf vrouwen die in een tuin vrijheid zoeken van patriarchale onderdrukking. Een filmbewerking geregisseerd door Shirin Neshat verscheen in 2009. De roman werd een ondergronds succes in Iran, totdat de vrouw van een functionaris van de Islamitische Republiek het las en - verrassing - Parsipur werd opnieuw gevangengezet, ditmaal vanwege haar weergave van vrouwelijke seksualiteit. Vanaf 1994 leefde ze in politieke ballingschap in de VS.

'De vrouwen van Iran zijn zo veel veranderd, zo velen zonder hijab,' vertelde ze in maart aan de Guardian. 'Het kan ze niet schelen wat de Islamitische Republiek denkt.' De vrouwen van Iran, voegde ze eraan toe, 'zullen de val van de Islamitische Republiek veroorzaken.' Ze wilde al sinds haar kindertijd schrijfster worden en las de Perzische vertaling van 'Grote Verwachtingen' 36 keer achter elkaar. Naast Dickens noemde ze Dostojevski en Kafka als invloeden. Haar andere boeken zijn onder meer 'De Blauwe Rede', 'Shiva', 'Proefaanbod' en 'Theeceremonie in Aanwezigheid van de Wolf'.