De bergen van Papua liggen slechts 450 km ten zuiden van de evenaar, en toch droegen ze eeuwenlang een kroon van 'eeuwige sneeuw'. Die kroon, zo blijkt, was op huurbasis.

Een eeuw geleden pronkte het 300 km lange Sudirman-gebergte met sneeuw en permanent ijs op alle vier de grote toppen. Vandaag de dag klampen slechts kleine stukjes zich vast aan Puncak Jaya, ook bekend als de Carstensz-piramide – en die zullen naar verwachting binnen een jaar of twee volledig verdwijnen. De gletsjerbedekking is gekrompen van bijna 1.900 hectare in de 19e eeuw tot ongeveer 16 hectare vandaag. Dat is geen achteruitgang; dat is een uitzettingsbevel.

"Er zit een diepe onrechtvaardigheid in dit alles," zegt Marie Šabacká, een Tsjechische gletsjerecoloog die afgelopen maart naar Puncak Jaya reisde om een van de laatste wetenschappers te zijn die Papua's 'eeuwige sneeuw' bestudeerde. Ze merkt op dat deze tropische gletsjers uniek zijn, duizenden kilometers gescheiden van andere gletsjersystemen. Papua herbergt het "laatste resterende tropische ijs" tussen de Andes en de Himalaya.

IJskernen van Puncak Jaya bewaren een archief van klimaatgeschiedenis, met gegevens over atmosferische omstandigheden en veranderingen in de tropische Stille Oceaan en de West-Pacifische warme poel. Maar dit archief verdwijnt voordat wetenschappers het volledig hebben kunnen bestuderen.

De terugtrekking wordt gedreven door dezelfde krachten die wereldwijd ijs doen smelten: een opwarmende atmosfeer veroorzaakt door menselijke activiteit, waaronder het verbranden van fossiele brandstoffen zoals steenkool, olie en gas. Naarmate de temperaturen stijgen, verschuift het vriespunt omhoog, waardoor meer neerslag als regen valt in plaats van sneeuw. El Niño-gebeurtenissen kunnen dit versnellen, terwijl lokale factoren zoals bewolking, sneeuwval en topografie het tempo beïnvloeden. Op deze hoogte kan een kleine temperatuurstijging of een verschuiving van sneeuwval naar regenval bepalen of een gletsjer überhaupt overleeft.

De terugtrekking van de gletsjers is bewijs van langdurige opwarming, en hun verdwijning "neemt zowel een biologische habitat als een deel van een cultureel belangrijk landschap weg."

Ten minste vijf groepen inheemse volkeren hebben diepe spirituele banden met Puncak Jaya. De Moni noemen het Mbainggela en geloven dat voorouders over de berg waken. De Amungme kennen het gebergte als Nemangkawi, of de "Witte Pijl". "Ouders en grootouders baden dat hun kinderen harten zouden hebben zoals de Witte Pijl, nooit afwijkend van het juiste pad," zegt Elfrida Natkime, een jonge Amungme-vrouw. "Het symboliseert eerlijkheid, zuiverheid en morele integriteit."

Amungme-activist Adolfina Kum zegt het ronduit: "Hoe zouden moslims zich voelen als Mekka werd verwoest? Hoe zouden katholieken zich voelen als Rome of het Vaticaan werd verwoest? Voor het Amungme-volk is dat wat het voelt als Nemangkawi wordt verwoest."

Het verdwijnen van de gletsjer staat niet op zichzelf. De ontdekking van enorme koper- en goudvoorraden transformeerde de regio in de 20e eeuw. Hele bergwanden zijn uitgegraven, en wegen, industriële infrastructuur en nederzettingen hebben valleien hervormd. Papoea's zeggen dat ontwikkeling banen, wegen, onderwijs en economische kansen bracht – maar ook milieuvervuiling en decennia van sociaal conflict. Sommigen verloren toegang tot voorouderlijke gronden naarmate de mijnbouw zich uitbreidde. De BBC benaderde Freeport, dat de Grasberg-mijn in Papua exploiteert, een van 's werelds grootste goud- en koperactiviteiten, voor commentaar.

"Elke keer als ik de bergen zie, voel ik verwondering, maar ook verdriet," zegt Natkime. "Sinds het bedrijf kwam, heb ik de uitbuiting gezien. Maar de ontwikkeling heeft ook velen een bestaan gegeven."

Wetenschappers en ontdekkingsreizigers racen om te documenteren wat er nog over is. Met behulp van drones en 3D-kartering creëerde de Deense onderzoeker Klaus Thymann en zijn team een gedetailleerd model. Van begin jaren 2000 tot 2025 is het vergletsjerde gebied met 95% afgenomen, zegt hij. "Er is bijna geen ijs meer over. Dat zijn de feiten."

Thymann noemt gletsjers "ongelooflijk krachtige" indicatoren van klimaatverandering. "Wanneer mensen horen dat iets dat als 'eeuwig' wordt beschreven verdwijnt, roept dat een reactie op," legt hij uit.

Kum gelooft dat gemeenschappen "een belangrijke bron van kracht verliezen" wanneer heilige plaatsen worden verwoest.