Meteorologen in oostelijk New South Wales hebben de afgelopen nachten naar radarbeelden zitten staren die wijdverspreide regen lieten zien, om vervolgens naar buiten te kijken en geen druppel te vinden. De boosdoener blijkt de bogongmot te zijn – terug in groten getale en blijkbaar vastbesloten om het weerbureau voor schut te zetten.

Het fenomeen is niet nieuw. Tijdens de Olympische Spelen in Sydney in 2000 was een zwerm bogongmotten die op de stadionverlichting afkwam zo enorm dat meteorologen het voor regen aanzagen. Zesentwintig jaar later zijn de bogongs terug in groten getale, dit keer stevig op de radar – elke nacht, vooral in oostelijk NSW en rond Sydney, volgens de meteoroloog van de ABC, die opmerkte dat de beelden regen laten zien waar geen druppel op de grond is gevallen.

Weerradars, ontworpen om regen, hagel of sneeuw te detecteren, pikken mogelijk zwermen motten op tijdens hun langeafstandsmigratie naar de Australische Alpen. Radiopulsen die bedoeld zijn om van waterdeeltjes af te kaatsen en als echo's op het regenradarscherm terug te keren, weerkaatsen mogelijk in plaats daarvan tegen insectenlichamen en -vleugels. Een woordvoerder van het Bureau of Meteorology bevestigde dat het mogelijk is dat radars in oostelijk NSW bogongmotten detecteren, omdat grote aantallen insecten kunnen lijken op zeer lichte, wijdverspreide regen, vooral rond zonsopgang en zonsondergang. De woordvoerder voegde eraan toe dat hoewel radars verhoogde niet-regen-echo's laten zien, het volledig toeschrijven van het effect aan motten lastig is, gezien andere factoren zoals temperatuurinversies die vergelijkbare effecten kunnen veroorzaken.

Voor wetenschappers zou dit toevallige entomologische toezicht "absoluut goud" kunnen zijn. Dr. Kate Umbers, universitair hoofddocent zoölogie aan de Western Sydney University en directeur van Invertebrates Australia, werkt aan het begrijpen waar bogongmotten zich voortplanten en welke routes ze nemen. Onderzoekers hebben tal van tactieken geprobeerd – van het merken van kleine motten tot het verzamelen van verhalen en krantenberichten – om de reis van de motten over honderden kilometers te traceren. Umbers zegt dat de radargegevens allerlei interessante mogelijkheden en vragen opleveren, waaronder: "Hoeveel bogongmotten staat gelijk aan zware regen?"

Motten zijn lang niet de enige vliegende dieren die door radar kunnen worden opgepikt. Prof. Justin Welbergen, ecoloog aan de Western Sydney University en gespecialiseerd in vleerhonden, gebruikt radargegevens om hun bewegingen bijna in realtime en achteraf te volgen. Het begon, zegt hij, omdat hij onderzoek deed naar het gecoördineerde nachtelijke vertrek van vleermuizen uit hun slaapplaatsen en toevallig de weerradar bekeek toen hij in Melbourne was. "Ik besloot naar de weerradar te kijken om te zien of ik een signaal van de vleerhonden kon zien – en daar was het. En de rest is geschiedenis."

Het uitvliegen van vleerhonden zijn zeer georganiseerde gebeurtenissen, waarbij de hongerigste individuen als eerste vertrekken, zegt Welbergen. "Volwassen vrouwtjes werden gevolgd door hun jongen, en dan zouden de volwassen mannetjes als laatsten vertrekken, pas nadat alle vrouwtjes weg waren." De dieren verschijnen duidelijk in radargegevens als "een grote zak water", die rond dezelfde tijd elke nacht rond schemering tevoorschijn komt en in voorspelbare richtingen vliegt. Met die inzichten bouwden onderzoekers een werkend prototype waarmee ze vleerhonden kunnen volgen en tellen met behulp van radargegevens – bijna in realtime met behulp van een computeralgoritme, en zelfs historische bewegingen over meerdere decennia kunnen reconstrueren met gegevens van weerstations. Een vergelijkbaar initiatief in de Verenigde Staten, BirdCast genaamd, vertrouwt op weerradar om vogeltrek te volgen.

Welbergen hoopt het vleerhondenprototype, bekend als "Aerocast", uit te breiden in samenwerking met andere onderzoekers en organisaties, om andere luchtbewoners te volgen, zoals vogels en zelfs bogongmotten. Hoewel afhankelijk van radarbereik en -kwaliteit, is het een veelbelovend instrument voor natuurbehoud, dat kan worden gebruikt om signalen van belangrijke ecologische gebeurtenissen op te sporen, zoals massale bloei of extreme hitte. Net als bogongmotten zijn vleerhonden moeilijk over het landschap te volgen vanwege hun uitgebreide...