Een nieuw kennisuitwisselingsproject moet het voortbestaan van de migrerende kortsnavelpijlstormvogel veiligstellen, een vogel die blijkbaar internationale reizen behandelt als een doordeweekse dinsdag.

Kortsnavelpijlstormvogels kleurden vroeger de lucht zwart aan de zuidwestkust van Australië tijdens elk Djilba-seizoen (augustus tot september, wanneer het weer geen besluit kan nemen). In het Wudjari Noongar, de taal van de traditionele eigenaren van Kepa Kurl (Esperance voor kolonisten), heten ze yowli. Voor anderen: muttonbirds – want niets zegt 'respect voor de natuur' zoals een wezen naar je avondeten vernoemen.

Aan de andere kant van het jaar kleuren zwermen de lucht boven Alaska, terwijl ze zich tegoed doen aan vis en inktvis van smeltend Arctisch ijs. De Yup'ik markeren ook hun komst. Maar First Nations-volkeren aan beide kusten merkten iets vreemds op: zieke en stervende pijlstormvogels die aanspoelden, buiken vol microplastics in plaats van voedsel, afwijkend van hun gebruikelijke migratieroutes als toeristen zonder GPS.

Jennell Reynolds, senior ranger bij Esperance Tjaltjraak Native Title Aboriginal Corporation, groeide op met verhalen over de yowli – meer dan 30 miljoen keren jaarlijks terug naar broedkolonies voor de zuidkust van Australië. 'Het is zo sierlijk om ze over het water te zien scheren,' zegt ze. In april trekken ze noordwaarts voor een reis van 15.000 km terug naar Alaska met pas uitgevlogen kuikens, want blijkbaar zijn langeafstandsvluchten ook voor vogels.

Tjaltjraak-rangers werken nu samen met Yup'ik en andere traditionele eigenaren uit Alaska in een wereldwijd onderzoeksproject dat ecologische, wetenschappelijke en voorouderlijke kennis combineert. 'Het was een van die dingen waarbij je weet dat je een connectie hebt via deze ene vogel,' zegt Reynolds. 'We hebben allebei een verwantschap met de dieren.'

De samenwerking bouwt voort op bestaande relaties tussen rangers en Eyak-, Iñupiaq-, Yup'ik- en Alutiiq-gemeenschappen. Vroege gesprekken brachten gedeelde zorgen over afnemende aantallen aan het licht. David Guilfoyle, coördinator bij Tjaltjraak, woonde jaren in Alaska en zegt dat die banden een formele cross-culturele samenwerking hebben versneld.

Het project heeft als doel de migratiepatronen van de vogels te begrijpen, hoe diep ze duiken voor voedsel en de risico's die ze lopen in een veranderende omgeving. 'Het is heel holistisch,' zegt Guilfoyle. 'Dat kunnen we niet doen totdat we veel data hebben.'

Om die data te krijgen, moesten rangers de yowli vangen en taggen – werkend in stilte, in koude, donkere, slangengevulde zandduinen op een eiland in de Zuidelijke Oceaan, alleen met rood zaklamplicht. Ranger Hayleigh Graham herinnert zich de strijd: lijm werkte niet, dubbelzijdige tape faalde, maar uiteindelijk gebruikten ze kleinere tie-wraps. 'We hadden onze eerste yowli,' zegt ze. Tegen het einde van de nacht hadden ze 21 vogels getagd.

'Het is nog heel vroeg,' zegt Guilfoyle. 'Ik kan niet slapen sinds we deze vogels hebben getagd – elk uur check ik de kaart. Het is alsof ik een aanstaande ouder ben.' De vogels trekken nu langzaam richting Tasmanië, en gaan dan 'op missie naar het noorden, naar Alaska.'

De vaste gewoonten van de pijlstormvogel maken het een alarmbel voor de gezondheid van het ecosysteem. 'Als we ze nu niet meer zo vaak zien, wat hebben we dan verloren?' vraagt Guilfoyle. 'Die observationele data is een oproep tot actie.'

Estelle Thomson, Yup'ik-leider en president van de Native Village of Paimiut Traditional Council, merkt op dat pijlstormvogels nu in haar regio verschijnen ver van hun traditionele pad – een teken van klimaatverandering. 'We kunnen zien wanneer dingen misgaan,' zegt ze. De permafrost smelt, tyfoons treffen het gebied en traditionele voedselbronnen worden schaarser. Thomson werkt samen met inheemse volkeren wereldwijd via Children of the Sky. 'De vogels zijn wereldburgers,' zegt ze. 'Deze vogel heeft geen trouw aan een specifiek land.'

Reynolds hoopt dat het project de weg opent naar andere cross-culturele ondernemingen. Eerst moeten de rangers de vogels echter in november opnieuw vangen om hun tags te verwijderen. 'We zijn nu allemaal beheerders,' zegt ze. 'Het is ieders verantwoordelijkheid om voor het land te zorgen.'