Miljoenen jaren lang bleef een levendige mix van kleuren bestaan binnen één enkele hagedissensoort. Nu is een groot deel van die diversiteit in opmerkelijk korte tijd verdwenen. Onderzoekers wijzen naar een onverwachte oorzaak: een brutale groene, zeer agressieve en dominante muurhagedis die snel verschillende kleurvormen binnen zijn eigen soort heeft geëlimineerd.
Bij veel diersoorten zijn verschillende kleurtypen, bekend als kleurmorfen, meer dan alleen visuele verschillen. Deze variaties weerspiegelen vaak verschillende overlevingsstrategieën, zoals hoe individuen concurreren om territorium of partners aantrekken. Elke kleur kan een unieke strategie vertegenwoordigen die helpt het evenwicht binnen een populatie te bewaren.
De gewone muurhagedis (Podarcis muralis), die wijdverspreid is in het Middellandse Zeegebied, is lange tijd een klassiek voorbeeld van dit evenwicht geweest. Individuen vertonen doorgaans een van de drie keelkleuren: wit, geel of oranje. Miljoenen jaren lang bestonden deze kleurmorfen naast elkaar binnen dezelfde populaties, wat een stabiel evolutionair systeem in stand hield.
Die stabiliteit brokkelt nu af. Een nieuwe studie gepubliceerd in Science, geleid door onderzoekers van de Universiteit van Lund, onthult dat dit ooit betrouwbare evenwicht is verstoord.
"We zien hoe het naast elkaar bestaan van verschillende kleurmorfen, iets dat miljoenen jaren stabiel is geweest, verloren gaat op een zeer korte evolutionaire tijdschaal," zegt Tobias Uller, hoogleraar evolutionaire biologie aan de Universiteit van Lund.
Om te begrijpen wat er gebeurt, onderzochten onderzoekers kleurpatronen in ongeveer 240 populaties en analyseerden ze meer dan 10.000 individuele hagedissen. De bevindingen waren duidelijk. Een groep die informeel bekend staat als "Hulk"-hagedissen heeft de dynamiek binnen de soort veranderd.
Deze grotere, agressievere hagedissen, herkenbaar aan hun opvallende uiterlijk, hebben zich snel verspreid. Terwijl ze zich uitbreiden naar nieuwe gebieden, verdwijnen de gele en oranje keelvarianten. Op veel plaatsen blijft alleen de witte morf over.
"Het agressieve gedrag verstoort de fijn afgestemde sociale systemen die voorheen verschillende kleurstrategieën in staat stelden naast elkaar te bestaan," zegt Tobias Uller.
Dit onderzoek benadrukt hoe zelfs lang bestaande evolutionaire systemen fragiel kunnen zijn. Hoewel evolutie vaak wordt gezien als een langzaam, geleidelijk proces, laat dit geval zien dat het ook snel kan veranderen wanneer omstandigheden verschuiven.
Een enkele dominante eigenschap kan concurrentie hervormen en het evenwicht binnen een soort in korte tijd verstoren.
"Door te laten zien hoe kleurvarianten die miljoenen jaren naast elkaar hebben bestaan, worden uitgeroeid, begrijpen we nu beter hoe het ontstaan van nieuwe eigenschappen de concurrentie in de natuur verandert," concludeert Tobias Uller.