Wetenschappers hebben het vroegste bekende bewijs ontdekt van de structuren die uiteindelijk spinnenangsten werden, in een fossiel dat 518 miljoen jaar oud is. De ontdekking werd gedaan door onderzoekers van de Yunnan Universiteit en de Universiteit van Leicester.

Of het nu gaat om de dodelijke reputatie van de Zwarte Weduwe of de fictieve beet die Spider-Man veranderde, angsten zijn een van de meest herkenbare kenmerken van spinnen geworden. Hun evolutionaire verhaal begon echter lang voordat moderne spinnen verschenen.

Een nieuwe studie gepubliceerd in Nature traceert de oorsprong van dit krachtige jachtgereedschap naar Urokodia, een klein zeedier dat leefde tijdens het vroege Cambrium.

Spinnen behoren tot een grote groep ongewervelden die cheliceraten worden genoemd, waartoe ook schorpioenen en teken behoren. Er zijn meer dan 100.000 soorten cheliceraten beschreven. Deze dieren hebben gelede ledematen en een hard uitwendig skelet. Hun kenmerkende eigenschap is een paar gespecialiseerde aanhangsels, cheliceren genaamd, die zich nabij de voorkant van het lichaam bevinden. Afhankelijk van de soort kunnen cheliceren functioneren als scharen of angsten die prooi vastpakken, doorboren of steken.

Urokodia-fossielen werden ontdekt op de beroemde Chengjiang-vindplaats in de provincie Yunnan in Zuid-China. De studie werd gepubliceerd op de 42e verjaardag van de ontdekking van de vindplaats. Het dier was slechts ongeveer 2-3 cm lang. Het had grote ogen die uitstaken vanaf steeltjes aan de voorkant van zijn lichaam, samen met een gesegmenteerd skelet en gelede ledematen die onder zijn smalle frame waren bevestigd. Zijn uiterlijk vertoont weinig voor de hand liggende gelijkenis met de spinnen en schorpioenen die afstammen van zijn bredere evolutionaire lijn.

Onderzoekers van de Yunnan Universiteit, China, en de Universiteit van Leicester gebruikten röntgentechnologie om het gesteente rond het fossiel te onderzoeken. De scans onthulden dat een groot deel van de zachte anatomie van het dier honderden miljoenen jaren in een gemummificeerde staat bewaard was gebleven. Het belangrijkste was dat de onderzoekers twee schaarachtige aanhangsels identificeerden die zich net achter de ogen van het dier bevonden. Deze structuren vertegenwoordigen een vroege vorm van cheliceren en leveren bewijs van het evolutionaire begin van de scharen en angsten die tegenwoordig bij cheliceraten worden gezien.

Het fossiel bewaart ook kenmerken op de poten van Urokodia die mogelijk dienden als boekkieuwen, waardoor het dier onder water kon ademen. Vergelijkbare ademhalingsstructuren worden nog steeds aangetroffen bij aquatische cheliceraten zoals de degenkrab.

Cheliceraten zijn een van de meest succesvolle diergroepen geworden in zowel mariene als terrestrische omgevingen. Degenen die naar het land verhuisden, ontwikkelden zich tot zeer effectieve roofdieren, en fossielen tonen aan dat hun voorouders al honderden miljoenen jaren jaagden. Ondanks het angstaanjagende beeld van spinnen in films als Arachnophobia, vormen de meeste soorten geen gevaar voor mensen. Hun gif en beten evolueerden om prooien te onderwerpen die veel kleiner zijn dan een mens.

Het onderzoek werd geleid door professor Yu Liu van de Yunnan Universiteit, die ook gasthoogleraar is aan de Universiteit van Leicester. Professor Liu zei: "We gebruikten röntgentomografie-analyse van deze fossielen om hun zachte anatomie te onthullen die honderden miljoenen jaren in de rotsen begraven lag, toen we plotseling de schaarachtige ledematen aan de voorkant van het dier opmerkten. We wisten onmiddellijk dat dit een zeer opwindend fossiel was en inderdaad een verre voorouder van levende cheliceraten zoals schorpioenen en spinnen."

Urokodia leefde in een rijk marien ecosysteem tijdens een cruciale periode in de geschiedenis van de evolutie van dieren. De Chengjiang-fossielen bewaren bewijs van meer dan 200 soorten dieren die meer dan 500 miljoen jaar geleden de oceanen bevolkten. Co-auteur professor Mark Williams van de School of Geography, Geology and the Environment van de Universiteit van Leicester zei: "Urokodia maakte deel uit van een oud ecosysteem van meer dan 200 verschillende soorten dieren die meer dan 500 miljoen jaar geleden in de zeeën leefden. Deze spectaculair bewaarde fossielen bieden echte inzichten in hoe het leven op onze planeet evolueerde."