Tematem dzisiejszego zdjęcia z Kosmicznego Teleskopu Hubble'a NASA/ESA jest pradawny mieszkaniec naszej galaktyki: gromada kulista NGC 6723, znana również jako Gromada Żyrandol. To zbiór dziesiątek tysięcy do milionów gwiazd ściśle związanych grawitacją, niczym kosmiczne mosh pit trwające od miliardów lat. W naszej galaktyce jest ponad 150 takich gromad, choć niektóre mogą wciąż ukrywać się za pyłem lub zatłoczonymi polami gwiazd – bo nawet wszechświat ma swoje bałaganiarskie schowki.

NGC 6723 błyszczy jak jej imiennik – żyrandol, ale każda „żarówka” to pojedyncza gwiazda oddalona o 27 000 lat świetlnych w gwiazdozbiorze Strzelca. Gromady te zawierają jedne z najstarszych gwiazd w galaktyce, często przekraczające 10 miliardów lat – niektóre prawie tak stare jak sam wszechświat. Astronomowie uważają, że gromady kuliste były jednymi z pierwszych struktur, które uformowały się w naszej galaktyce, łącząc się miliardy lat przed powstaniem cienkiego dysku gwiazd, w którym przebywa nasze Słońce. Jak dokładnie powstały, pozostaje zagadką, bo wszechświat lubi trzymać nas w niepewności.

Początkowo astronomowie zakładali, że wszystkie gwiazdy w gromadzie kulistej powstały w tym samym czasie, jak partia kosmicznych ciasteczek. Oznaczałoby to, że mają ten sam wiek i skład chemiczny. Ale dzięki Hubble'owi wiemy teraz, że te populacje gwiazd mają bardziej złożoną historię – bo w kosmosie nic nie jest proste.

Hubble po raz pierwszy obserwował NGC 6723 w ramach ambitnego przeglądu (#10775, PI: Sarajedini) badającego 65 gromad kulistych w świetle widzialnym i bliskiej podczerwieni. Te dane pozwoliły naukowcom zbadać wszystko, od wieku gromad po proces, w którym masywne gwiazdy opadają do centrum, a lżejsze dryfują na zewnątrz – czyli gwiezdną stratyfikację społeczną. Przegląd zainspirował setki prac naukowych, udowadniając, że Hubble wciąż jest kujonem wśród teleskopów kosmicznych.

W programie uzupełniającym (#13297, PI: Piotto) naukowcy wykorzystali czułość Hubble'a w ultrafiolecie do wykrycia subtelnych różnic chemicznych i określenia rozrzutu wieku gwiazd. Dla NGC 6723 znaleźli dowody na dwa blisko siebie następujące okresy formowania się gwiazd, z których drugi nastąpił w ciągu 634 milionów lat od pierwszego. To „blisko siebie” w kosmicznej skali – 634 miliony lat to mgnienie oka dla gromady mającej ponad 10 miliardów lat. Więc, wiecie, nic wielkiego.

Dzięki tym odkryciom astronomowie wreszcie zbliżają się do zrozumienia, jak i kiedy powstały gromady kuliste. A obserwacje Hubble'a niebiańskich żyrandoli, takich jak NGC 6723, oświetlają drogę – bo czasem potrzeba bardzo drogiego teleskopu, by docenić wystrój wnętrza wszechświata.