Wat als er buitenaards leven is, maar we zijn er gewoon heel slecht in om het te spotten? Dat is de premisse van een nieuw artikel in Nature Astronomy, waarin onderzoekers stellen dat de zoektocht naar buitenaards leven wordt geplaagd door 'vals-negatieven' - gevallen waarin leven bestaat maar we het niet detecteren. Hoofdauteur Inge Loes ten Kate, hoogleraar astrobiologie aan de Universiteit Utrecht en de Universiteit van Amsterdam, waarschuwt: 'We investeren momenteel veel geld in missies die misschien anders ontworpen moeten worden.'

Het probleem, zeggen de onderzoekers, is dat we zo bang zijn voor vals-positieven (denken dat we aliens hebben gevonden terwijl dat niet zo is) dat we het tegenovergestelde risico hebben verwaarloosd. Vals-negatieven kunnen optreden wanneer sporen van leven niet overleven, signalen te zwak zijn, of onze technologie ze gewoon niet kan oppikken. Ten Kate betoogt dat dit meer aandacht verdient: 'We pleiten voor de ontwikkeling van een gerichte onderzoeksstrategie die deze risico's systematisch aanpakt.'

Het team suggereert dat AI kan helpen, omdat machine learning mogelijk patronen kan herkennen die mensen missen. 'Want dan kun je dingen ontdekken die we zelf nooit zouden kunnen zien,' merkt Ten Kate op. Het missen van leven kan gevolgen hebben die verder gaan dan wetenschappelijke schaamte: beleidsmakers zouden mijnbouw op andere werelden kunnen goedkeuren, waarbij per ongeluk buitenaardse organismen worden vernietigd. 'Er is een gevaar dat beleidsmakers de voortijdige exploitatie van grondstoffen op planeten goedkeuren, met het risico van onomkeerbare vernietiging van onopgemerkt leven,' zegt ze.

Een uitdaging is dat we de neiging hebben te zoeken naar leven zoals wij dat kennen. 'Maar hoe onderzoek je dingen die je niet kunt vinden?' vraagt Ten Kate. 'We hebben de neiging te zoeken naar dingen die we al kennen.' De onderzoekers wijzen op ijzerhoudende mineralen op Mars die oxidatie vertonen die anders is dan alles in de buurt - op aarde is dergelijke oxidatie een teken van leven. Maar of het wijst op Mars-microben blijft onbekend. 'We begrijpen simpelweg nog niet wat hier aan de hand is,' zegt Ten Kate. 'Maar als we dit niet verder onderzoeken, kan het inderdaad leiden tot een vals-negatief.'

De boodschap? Voordat we een rover of een mijnbouwploeg ergens heen sturen, moeten we de landingszone grondig bestuderen. 'Zorg ervoor dat je de situatie in de landingszone van tevoren minutieus hebt bestudeerd,' adviseert Ten Kate.