De Stille Oceaan is in feite een gigantische klimaatketel, en wetenschappers kijken gespannen toe of hij op het punt staat over te koken. Hun projecties suggereren dat de tropische Stille Oceaan aan het sudderen is naar een sterke El Niño, de warme fase van een oceaan-atmosfeercyclus die de effecten op stormen, visserij en regenvalpatronen een halve wereld verder kan versterken en verschuiven.
In een wereld die al oververhit is door broeikasgassen, zou een sterke El Niño in de komende 12 tot 18 maanden de gemiddelde jaartemperatuur van de planeet permanent boven de opwarmingsdrempel van 1,5 graden Celsius kunnen duwen - dat is de streep in het zand die in wetenschappelijke documenten en politieke akkoorden is vastgelegd als een keerpunt voor mogelijk onomkeerbare klimaateffecten. Zelfs een matig sterke El Niño zou de gemiddelde wereldtemperatuur kunnen opdrijven tot ongeveer 1,7 graden Celsius boven het pre-industriële niveau, vertelde klimaatwetenschapper James Hansen aan Inside Climate News. Hansen betwijfelt of de wereld na het wegebben van El Niño weer betekenisvol zal afkoelen.
Klimaatwetenschappers publiceerden onlangs een studie waaruit blijkt dat sterke El Niño's kunnen leiden tot wat zij 'klimaatregimeverschuivingen' noemen, wat abrupte, blijvende veranderingen in hitte-, regenval- en droogtepatronen betekent. De studie, gepubliceerd in december 2025 in Nature Communications, concludeerde dat 'super El Niño's' niet zomaar voorbijgaande weersgebeurtenissen zijn, maar meer als klimaatschokken die delen van het aardsysteem in nieuwe toestanden kunnen duwen. Een super El Niño wordt gedefinieerd als wanneer de anomalie van de zeewatertemperatuur in de tropische Stille Oceaan meer dan 2 standaarddeviaties boven normaal uitkomt - geen gewone fluctuatie, maar meer een systemisch waarschuwingssignaal.
Er zijn slechts drie super El Niño's geregistreerd: in 1982-83, 1997-98 en 2015-16. Ze droegen allemaal bij aan regimeverschuivingen in regionale oceaantemperaturen, wat leidde tot ongekende mariene hittegolven die koraalriffen vernietigden of beschadigden en massale sterfte veroorzaakten onder mariene organismen, van zeesterren tot zeevogels. Die effecten hielden jaren aan en kunnen sommige regionale patronen tientallen jaren verschuiven. De belangrijkste 'regimeverschuivings-hotspots' in oceanen zijn de centrale Noordelijke Stille Oceaan, de zuidoostelijke Indische Oceaan, de zuidwestelijke Stille Oceaan en de Golf van Mexico.
Zelfs onder de drempel van 1,5 graden Celsius vullen de reservoirs in Californië sommige jaren niet en overlopen ze in andere jaren door extreme regenval. Koraalriffen van Australië tot het Caribisch gebied zijn verbleekt tot voorbij herstel, en uitgestrekte bosgebieden zijn verbrand in megabranden. Traditionele gewaskalenders komen niet meer overeen met de seizoenen. Dodelijke nachtelijke hitte stijgt in steden en doodt kwetsbare mensen in appartementen die nooit afkoelen.
De praktische uitdaging, zei co-auteur Jong-Seong Kug van de Seoul National University, is niet alleen voorbereiding op een enkel seizoen van extremen, maar op een klimaatverschuiving die ook de omstandigheden in de toekomst zal veranderen. 'Super El Niño veroorzaakt misschien niet alleen een eenmalige extreme gebeurtenis,' schreef hij. 'Het kan de achtergrondklimaatomstandigheden verschuiven waar mensen en ecosystemen op vertrouwen.'
Het Adaptation Gap Report 2025 van het Milieuprogramma van de Verenigde Naties toonde aan dat de internationale publieke adaptatiefinanciering in 2023 licht daalde tot 26 miljard dollar, terwijl de kosten van klimaateffecten sterk stijgen. Ontwikkelingslanden zullen tegen 2035 310 tot 365 miljard dollar per jaar nodig hebben om zich voor te bereiden op verergerende hittegolven, overstromingen en droogtes, maar de wereldwijde inspanningen zullen minder dan een tiende bedragen van wat nodig is. Aanpassing moet anticiperend, strategisch en transformationeel worden: het herontwerpen van watersystemen, steden, landbouw en infrastructuur voor een klimaat dat niets lijkt op wat mensen eerder hebben meegemaakt.