De Wereldgezondheidsorganisatie heeft een ebola-uitbraak in de Democratische Republiek Congo uitgeroepen tot een noodsituatie op het gebied van de volksgezondheid van internationaal belang, wat in medisch jargon betekent: "dit is slecht." En deze is extra slecht omdat het gaat om een zeldzame stam genaamd Bundibugyo, die al meer dan tien jaar niet is gezien en waarvoor geen goedgekeurd vaccin bestaat. Natuurlijk niet.

Ebola wordt veroorzaakt door een virus dat normaal gesproken in fruitvleermuizen leeft – de minst gewilde cadeautassen van de natuur. Het verspreidt zich naar mensen wanneer ze besmette dieren eten of aanraken, en vervolgens van mens op mens via lichaamsvloeistoffen zoals bloed of braaksel. Symptomen verschijnen twee tot 21 dagen na blootstelling, beginnend als griep met koorts en hoofdpijn, en vervolgens overgaand in braken, diarree, orgaanfalen en in sommige gevallen inwendige en uitwendige bloedingen. Het is het soort ziekte waardoor je een gewone verkoudheid gaat waarderen.

De Bundibugyo-soort heeft slechts twee eerdere uitbraken veroorzaakt, waarbij ongeveer een derde van de geïnfecteerden omkwam. Deze keer treft het een conflictgebied in het oosten van DR Congo, waar een kwart miljoen mensen ontheemd zijn en de grenzen poreus zijn. Het eerste bekende geval was een verpleegkundige die op 24 april symptomen ontwikkelde, wat betekent dat het virus wekenlang onopgemerkt bleef verspreiden. Die verpleegkundige stierf in Bunia, de hoofdstad van de provincie Ituri, en haar lichaam werd gerepatrieerd naar Mongwalu, een goudmijnstadje waar de meeste gevallen zijn gemeld. Volksgezondheidsminister Samuel Roger Kamba merkte op dat het virus zich snel verspreidde omdat veel mensen tijdens de begrafenisceremonie aan het lichaam werden blootgesteld.

Africa CDC-directeur Dr. Jean Kaseya vertelde de BBC dat begrafenissen een bijzondere zorg zijn, in lijn met lessen uit eerdere uitbraken. Volksgezondheidscampagnes geven nu voorlichting over veilige begrafenispraktijken, basishygiëne en bescherming van zorgverleners. Kamba voegde eraan toe dat de uitbraak traag werd gemeld omdat besmette gemeenschappen dachten dat het "hekserij" of een "mystieke ziekte" was, waardoor mensen hulp zochten bij gebedshuizen en toverdokters in plaats van ziekenhuizen. Want niets zegt "effectieve behandeling" als een gebedskring voor een hemorragische koorts.

Eerste bloedtesten waren negatief omdat ze testten op meer voorkomende soorten. Er is geen goedgekeurd vaccin voor Bundibugyo, hoewel experimentele vaccins in ontwikkeling zijn, en een vaccin voor de Zaire-soort mogelijk enige bescherming biedt. Ook zijn er geen medicijnen die op Bundibugyo zijn gericht, wat de behandeling bemoeilijkt. De uitbraak heeft zich verspreid naar Goma, een stad met 850.000 inwoners onder rebellencontrole, waar een vrouw naartoe reisde nadat haar man in Bunia aan ebola was overleden, bevestigde Jean-Jacques Muyembe, directeur van het Congolese INRB. Eén persoon is overleden in de Oegandese hoofdstad Kampala, en een ander wordt behandeld – beiden zijn Congolese staatsburgers die daar onlangs naartoe reisden.

De WHO benadrukt dat dit niet het begin is van een COVID-achtige pandemie; het risico buiten Oost-Afrika is minimaal. Maar Africa CDC waarschuwt voor een hoog risico voor de buurlanden Oeganda, Rwanda en Zuid-Soedan. Rwandese autoriteiten versterken de screening aan de grens met Goma. Oegandese president Yoweri Museveni heeft de Martelarendag-bedevaart uitgesteld, een christelijke feestdag op 3 juni die normaal duizenden Congolezen trekt. Ondertussen beweert de AFC-M23-rebellengroep die Goma controleert een ebola-respons team te hebben geactiveerd, hoewel noch zij noch de regering hebben gezegd of ze zullen samenwerken. De bevestiging van het Goma-geval door het INRB biedt enige grond voor optimisme – het bewijs dat staatsorganen en rebellen het tenminste eens kunnen worden over het bestaan van een virus.