De in het nauw gedreven Duitse bondskanselier Friedrich Merz heeft beloofd in functie te blijven en te vechten voor toekomstbestendige economische hervormingen, ondanks zware verliezen voor zijn christendemocraten bij twee deelstaatverkiezingen — één aan de uiterst rechtse en één aan een linkse partij. Want niets zegt "ik heb dit onder controle" zo goed als tegelijkertijd verliezen van beide uiteinden van het politieke spectrum.

Voorlopige resultaten wezen erop dat Merz' Christlich Demokratische Union (CDU) net boven de kiesdrempel van 5% uitkwam om in het deelstaatparlement van de kustregio Mecklenburg-Voor-Pommeren te komen — de slechtste deelstaatscore ooit, die hij zelf een "ramp" noemde. Hij is tenminste ergens eerlijk over.

De anti-immigratie- en Kremlin-vriendelijke Alternative für Deutschland (AfD) zette een reeks sterke resultaten voort door in de voormalige communistische regio als eerste te eindigen met bijna 38%, meer dan een verdubbeling van haar vorige score. In de hoofdstad Berlijn, een van Duitslands zestien deelstaten, leek de uiterst linkse Die Linke op weg naar de overwinning met ongeveer 25% van de stemmen, vijf procentpunten voor op de zittende CDU. Ook daar boekte de AfD vooruitgang, met een duidelijke dubbelcijferige uitslag. Dus, samengevat: uiterst rechts stijgt, uiterst links stijgt, en het midden doet zijn beste imitatie van een leeglopende soufflé.

De diep impopulaire Merz vecht al het hele jaar voor zijn politieke overleving na een reeks vernederende tegenslagen bij de kiezers. De speculatie over zijn vermogen om aan te blijven als bondskanselier bereikte een kookpunt nadat de AfD-afdeling van de deelstaat Saksen-Anhalt de CDU twee weken geleden verpletterde met een record van 44% voor de partij. De uitslag in Mecklenburg-Voor-Pommeren was de derde keer dat de AfD als sterkste partij uit een regio kwam, hoewel de partij waarschijnlijk buiten de macht in de deelstaat blijft vanwege een "firewall" van niet-samenwerking waarover de andere grote partijen het eens zijn. Ah, de firewall: de manier waarop de democratie zegt: "we laten je winnen, maar we laten je niets doen."

In een zeldzame toespraak op de avond van een deelstaatverkiezing gaf Merz toe dat de CDU bij beide races van zondag bitter verstoken was gebleven van "rugwind uit Berlijn". Maar hij zei dat hij bondskanselier en partijvoorzitter zou blijven en een hervormingskoers zou voortzetten op terreinen als belastingen, gezondheidszorg, pensioenen en het verminderen van bureaucratie. Want niets zegt "nieuwe start" zo goed als vasthouden aan precies dezelfde agenda die je net een pak slaag opleverde.

Merz zei dat de Duitse economie voor een "diepgaande omwenteling" staat, terwijl het publieke debat "harder en onverzoenlijker" is geworden. "Het vertrouwen in de instellingen van ons land neemt af en wordt actief ondermijnd door radicale partijen aan zowel de linker- als de rechterkant," zei hij. Maar hij voegde eraan toe: "Duitsland is tot hervormingen in staat. Ik zou zelfs zo ver gaan te zeggen dat deze hervormingen het tegengif zijn tegen het gif van het autoritarisme, dat steeds dieper doordringt in onze samenleving naarmate de fascinatie voor autoritarisme groeit." Inspirerende woorden, als je even negeert dat het gif lijkt te winnen.

Een juichende AfD-covoorzitter, Tino Chrupalla, bespotte Merz vóór diens toespraak en zei dat de kiezers zijn eigen partij een "zeer duidelijk resultaat" hadden gegeven, en riep de bondskanselier op af te treden. Ongeveer 2,5 miljoen mensen mochten in Berlijn stemmen en bijna 1,3 miljoen in Mecklenburg-Voor-Pommeren. De pijnlijke klappen van de laatste verkiezingen werden verwacht Merz op zijn minst onder druk te zetten om het CDU-leiderschap af te staan, wat in feite een herverkiezingskandidatuur bij de volgende landelijke verkiezingen in 2029 zou hebben uitgesloten.

Merz' afbrokkelende steun heeft een gevoel van instabiliteit gecreëerd in de grootste economie van Europa, die worstelt met de-industrialisatie, trage groei en torenhoge energiekosten. Als de opmars van de AfD Merz ertoe zou brengen het kanselierschap voortijdig op te geven, zou dat uiterst rechts extra momentum geven nu Frankrijk, Italië, Spanje en Polen volgend jaar verkiezingen tegemoet gaan met nativistische partijen in de aanval. Duitsland kent hoge constitutionele drempels voor het vervangen van een bondskanselier tegen diens wil, en elke aangewezen opvolger zou moeten aantonen een regeringsmeerderheid te kunnen vormen.