Een 2.000 jaar oud mysterie rond de Dode Zeerollen heeft mogelijk eindelijk een antwoord, wat goed nieuws is voor iedereen die sinds ongeveer de tweede eeuw voor Christus wakker ligt van het kalenderbeleid van de sekte van Qumran.

Onderzoekers discussiëren al lang of de sekte van Qumran daadwerkelijk haar ongebruikelijke kalender van 364 dagen volgde of dat het systeem vooral een religieus en theoretisch ideaal was - het antieke equivalent van een sportschoolabonnement dat je blijft betalen maar nooit gebruikt. Een nieuwe studie van de Universiteit van Tel Aviv stelt dat beide mogelijkheden deels juist kunnen zijn, wat de academische manier is om te zeggen dat iedereen een deelnameprijs krijgt.

Volgens de voorgestelde reconstructie gebruikte de sekte de kalender waarschijnlijk tijdens haar vroege geschiedenis, toen meningsverschillen over religieuze data bijdroegen aan haar afscheiding van het establishment in Jeruzalem. Later werd het systeem mogelijk verlaten vanwege een fundamenteel astronomisch probleem en veranderende politieke verhoudingen met de Hasmoneese leiding onder Alexander Jannaeus.

Het onderzoek werd uitgevoerd door prof. Eshbal Ratzon van de Afdeling Joodse Filosofie en het Cohn Instituut voor de Geschiedenis en Filosofie van Wetenschap en Ideeën aan de Entin Faculteit der Geesteswetenschappen. De bevindingen werden gepubliceerd in het Tarbiz Quarterly for Jewish Studies, vermoedelijk na een peerreviewproces waarvoor geen kalender nodig was om de tijd bij te houden.

De kalender van Qumran verschilde sterk van de lunisolaire kalender die het Joodse religieuze leven tijdens de Tweede Tempelperiode vormgaf. Het jaar bevatte precies 364 dagen, wat gelijkmatig door zeven kan worden gedeeld, wat 52 volledige weken per jaar oplevert en ervoor zorgt dat religieuze feesten altijd op dezelfde dag van de week vielen. Voor leden van de sekte van Qumran was deze ordelijke structuur meer dan een wiskundig gemak - zij beschouwden het als een weerspiegeling van een perfect goddelijk systeem, wat een manier is om een spreadsheet te beschrijven die nooit bijgewerkt hoeft te worden.

De kalender had ook politieke en religieuze betekenis. Autoriteiten in de Tempel van Jeruzalem bepaalden belangrijke data met behulp van de heersende kalender, maar de sekte van Qumran verwierp het idee dat menselijke leiders die macht zouden moeten hebben. Haar leden geloofden dat de data al door God waren vastgesteld tijdens de Schepping van de wereld en daarom niet door mensen mochten worden gewijzigd, een standpunt dat ongeveer gelijkstaat aan het op theologische gronden weigeren je klok te verzetten voor zomertijd.

Juist het kenmerk dat de kalender van Qumran zo elegant maakte, zorgde ook voor een ernstig praktisch probleem. Een jaar van 364 dagen is ongeveer een dag en een kwart korter dan het astronomische jaar van ongeveer 365 dagen. Dat verschil lijkt eerst klein, maar het groeit gestaag na verloop van tijd. Als het systeem twintig jaar zonder correctie werd gevolgd, zouden religieuze feesten met bijna vier weken verschuiven ten opzichte van de seizoenen. Na enkele decennia zou een feest dat met de lente wordt geassocieerd uiteindelijk in de winter of zelfs in de herfst kunnen vallen, wat bijzonder lastig zou zijn voor een gemeenschap wier religieuze feesten nauw verbonden waren met landbouw, oogsten, eerstelingen en de seizoenscyclus - basically de antieke wereldversie van een barbecue plannen in een sneeuwstorm.

Het probleem kan worden vergeleken met een klok die elke dag een minuut verliest. De fout is eerst nauwelijks merkbaar, maar na verloop van tijd geeft de klok niet meer de werkelijke tijd aan. De studie van prof. Ratzon suggereert dat iets soortgelijks kan zijn gebeurd met de kalender van Qumran: hoewel het systeem conceptueel elegant en wiskundig ordelijk was, dreef het geleidelijk verder weg van de natuurlijke seizoenscyclus die het moest organiseren.

Geleerden hebben in de loop der jaren verschillende verklaringen voor deze puzzel geopperd. Sommigen hebben voorgesteld dat de gemeenschap van Qumran periodiek extra dagen of weken invoegde om de kalender in lijn te houden met de seizoenen. Anderen hebben betoogd dat het systeem van 364 dagen nooit bedoeld was voor dagelijks gebruik en alleen functioneerde als een geïdealiseerd religieus kader. Prof. Ratzon betoogt