We zullen uiteindelijk allemaal het tijdelijke voor het eeuwige verwisselen, maar hoe we daarover denken is zo individueel als onze Netflix-wachtrijen. Om ons te helpen bij het onvermijdelijke bezoek van de dood, hebben palliatieve zorgartsen en doodsdoula's hun wijze lessen gedeeld over het einde - en hoe dat hun dagelijks bestaan vormgeeft. Spoiler: het draait niet om die hoekkamer.

Dr. Rachel Clarke, palliatieve zorgarts in een NHS-ziekenhuis in Oxfordshire en auteur van The Story of a Heart, heeft genoeg gezien om te weten wat er echt toe doet. "Al het irrelevante wordt weggevaagd," zegt ze. "Niemand geeft om hoeveel macht ze hadden, hoe groot hun huis is, hoe luxe hun auto is, hoeveel status ze op het werk hadden. Waar ze om geven zijn de mensen van wie ze houden." In essentie: "De manier om een rijk en diep vervullend leven te leiden, is door menselijke verbindingen op te bouwen."

Dr. David Holland, palliatieve zorgconsulent in Norfolk, benadrukt het belang van het herstellen van relaties voor het doek valt. "Mensen hebben vaak dingen die ze willen zeggen, zoals 'het spijt me', 'ik vergeef je', 'vergeef me', 'ik hou van je' of 'dank je'. Die onuitgesproken gevoelens niet aankaarten kan leiden tot spijt." Hij adviseert ook om na te jagen wat ertoe doet: "Als iets belangrijk voor je is, doe daar dan zoveel mogelijk van."

Ruby Love, end-of-life doula in Bristol, waarschuwt tegen carrièreobsessie: "Ik heb nog nooit iemand aan het einde van hun leven ontmoet die spijt had dat ze niet meer hadden gewerkt of meer geld hadden verdiend. Als we een balans kunnen vinden tussen wat we nodig hebben om te leven en wat we nodig hebben om gelukkig te zijn, is dat de sleutel."

Clarke maakt onderscheid tussen plezier en vervulling: "Plezier is een zeer oppervlakkige ervaring... het zal je geen gevoel van vervulling geven." Zoek in plaats daarvan naar "momenten van vreugde, ontzag en verwondering over de wereld om ons heen."

Holland vindt troost in de natuur: "Ik heb altijd grote interesse gehad in wilde dieren en biodiversiteit. Ik geniet er echt van om in de natuur te zijn en dingen te helpen groeien." Hij voegt eraan toe: "De rijkdom van het leven komt voort uit onze relaties met andere levende wezens, menselijk en ook niet-menselijk."

Tan Ming Li, end-of-life doula in Singapore en oprichter van The Life Review, richtte zich ooit op leven zonder spijt. Maar een opmerking veranderde haar perspectief: "Als je geen spijt hebt, leef je niet genoeg, durf je geen dingen te proberen." Nu leeft ze met intentie en vraagt ze zich af: "Als morgen mijn laatste dag is, hoe wil ik die dan doorbrengen?"

Tan vindt betekenis in kleine handelingen, zoals het verzorgen van haar hond: "Het is niet makkelijk en het kost een paar uur. Had ik die tijd aan andere dingen kunnen besteden, die productiever zijn in de ogen van de maatschappij? Natuurlijk." Maar ze zou het niet willen ruilen.

Love beaamt dit: "Waardeer die kleine momenten, zoals wanneer de bladeren in de lente weer aan de bomen komen, of wanneer je een heel goede kop thee drinkt."

Holland merkt op dat nalatenschap vaak ter sprake komt aan het einde. "Ik heb mensen gehad die iets belangrijks wilden overdragen. Dit kan een bedrijf zijn, herinneringen of de bouw van een huis." Dus schrijf die roman af, sorteer die albums, regel je zaken. Love regelde zelfs een tentoonstelling voor een cliënt die fotograaf was: "Het was heel klein en ingetogen, maar dat was iets wat ze echt wilde doen."

Clarke stelt voor om je af te vragen of je deel hebt uitgemaakt van iets dat je met anderen verbindt - via liefdadigheid, onderwijs, familie, kunst of een ambacht. Holland waardeert "het leiden van een voetbalteam voor kinderen, een bijdrage leveren aan het dorpsleven en relaties opbouwen met buren."

Over ouder worden draait Clarke het script om: "De rimpels, grijze haren en menopauzale lichaam die ik nu bezit, zijn allemaal dingen waarvan de maatschappij wil dat we ons er ongerust over voelen... Al die stigma's die met ouder worden gepaard gaan, zijn een zegen en een voorrecht." Ze voegt eraan toe: "Iedereen die oud genoeg is om zich daar zorgen over te maken, zou moeten zeggen: 'Ik heb zoveel geluk. Ik heb lang genoeg geleefd om te kraken als ik 's ochtends uit bed kom.'"

Holland balanceert gezondheid met leven: "De dokter in mij wil dat ik goed voor mezelf zorg. Maar... ik zie veel patiënten waar medische"