Op 11 september 2001 zat minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell te ontbijten met de president van Peru in het historische centrum van Lima toen een assistent hem een briefje overhandigde: een vliegtuig had het World Trade Center geraakt. Minuten later volgde een tweede briefje. "Oh my God," zei Powell hardop – een reactie die, eerlijk is eerlijk, is verouderd tot de meest universeel herkenbare zin van de afgelopen kwarteeuw.

Later die ochtend, toen de omvang van de verwoesting in New York en Washington duidelijk werd, hield Powell een toespraak in een enorme hotelbalzaal. Uit vrees voor meer aanslagen was het Amerikaanse luchtruim gesloten. Zelfs hoge kabinetsleden wisten niet waar president George W. Bush was. De Peruaanse leiders begrepen dat de minister van Buitenlandse Zaken – vierde in lijn voor de opvolging van de president – waarschijnlijk zou moeten vertrekken. Powell, een voormalig voorzitter van de Joint Chiefs voordat Bush hem aanstelde om het State Department te leiden, koos ervoor om te blijven. Althans voor een tijdje.

De voormalige generaal was in Peru met ministers van Buitenlandse Zaken uit heel Amerika om een hemisferisch democratiehandvest te bezegelen dat de toewijding van de regio aan vrije en eerlijke verkiezingen en de rechtsstaat vastlegde. Ik was daar als correspondent in Lima om het bezoek te verslaan. Landen in heel Latijns-Amerika kwamen net uit een lange periode van despotisme en militaire dictatuur, en de Verenigde Staten wilden ervoor zorgen dat de regio niet terugviel. "Een verschrikkelijke, verschrikkelijke tragedie heeft mijn land getroffen, maar het heeft alle landen van deze regio getroffen, alle landen van de wereld, en allen die in democratie geloven," zei Powell tegen de zaal, zijn stem ernstig maar vastberaden. "Het is belangrijk dat ik hier nog wat langer blijf om deel uit te maken van de consensus over dit nieuwe handvest."

Terwijl de omvang van de gebeurtenissen in de Verenigde Staten tot me doordrong, viel Powells kalmte – en zijn focus op een principe – op. Zelfs op een extreem, gekwetst moment in de Amerikaanse geschiedenis bevestigde hij dat de veiligheid van het land onlosmakelijk verbonden was met hoe Amerikaanse bondgenoten de wil van hun volk vertegenwoordigden, of niet. Sterke democratieën zouden het vermogen van Amerika om zichzelf veilig te houden steunen. Powell had naar huis kunnen rennen. Hij bleef om dat punt te maken. De ministers namen het handvest aan met acclamatie, en om 12.30 uur 's middags oostelijke tijd had Powell zijn vertrek naar Washington, D.C. genomen – en naar alles wat volgde uit de gebeurtenissen van die dag.

Deze week, 25 jaar later, zag ik een andere minister van Buitenlandse Zaken Lima bezoeken. Marco Rubio ontmoet vandaag Peruaanse leiders tijdens een tour door Andeslanden die een ruk naar rechts hebben gemaakt. Gezien de omvang van wat na 9/11 volgde – de oorlogen, de excessen, de verloren levens – is Powells band met Peru die dag naar de achtergrond van ons collectieve geheugen verdwenen. Maar zijn vasthoudendheid om democratiebevordering te koppelen aan nationale veiligheid lijkt ver weg. Donald Trump kwam aan de macht, deels door de backlash tegen de na-9/11-oorlogen in Irak en Afghanistan. In zijn visie was het verspreiden van democratie over de wereld een dure dwaasheid, en hij heeft zijn aanhangers verkocht op een heel andere benadering van buitenlands beleid.

In Latijns-Amerika heeft de Trump-regering de "Donroe-doctrine" doorgedrukt, een 21e-eeuwse versie van de 19e-eeuwse Monroe-doctrine die is ontworpen om "Amerikaanse suprematie" en bondgenootschappelijke steun voor de prioriteiten van de president veilig te stellen: het buiten houden van drugs, migranten en Amerikaanse rivalen zoals China. De Nationale Veiligheidsstrategie van Trumps tweede termijn verheft "flexibel realisme" en nuchtere belangen zoals toegang tot strategische hulpbronnen in de regio. "Democratie" wordt drie keer genoemd, terwijl "belangen" 36 keer worden aangehaald. Wederzijdse voordelen met andere landen kunnen worden nagestreefd "zonder hun democratische of andere sociale veranderingen op te leggen die sterk afwijken van hun tradities en geschiedenissen," aldus het document.

In de praktijk heeft dat geleid tot partnerschappen met degenen die bereid zijn Trumps gemilitariseerde aanpak van de bestrijding van drugs, criminaliteit en illegale migratie te omarmen, ongeacht of die landen...