New Yorkers waren blijkbaar het onderwerp van een 25 jaar durend experiment in 'wat gebeurt er als je mensen vertelt dat dodelijke lucht prima in te ademen is', volgens een nieuw gepubliceerde stapel documenten. De bestanden, openbaar gemaakt door burgemeester Zohran Mamdani, onthullen dat giftige luchtkwaliteit in Manhattan bijna onmiddellijk na de aanslagen van 9/11 werd geregistreerd, zelfs terwijl ambtenaren het publiek verzekerden dat alles in orde was.

'Mensen werden ziek omdat de leiders die ze vertrouwden logen en hen vertelden dat ze veilig giftige lucht konden inademen', zei Mamdani met een soort ingehouden woede die suggereert dat hij lang op dat zinnetje heeft gewacht om het hardop te zeggen. Asbest, merkte hij op, werd 'bijna overal' gevonden waar getest werd nabij Ground Zero, waar de torens van het World Trade Center in 2001 instortten - wat niet geweldig is, aangezien asbest niet iets is dat je 'bijna overal' wilt vinden.

TV-presentator en 9/11-overlevende pleitbezorger Jon Stewart, die dinsdag naast Mamdani stond tijdens de persconferentie, leverde de sarcastische uitsmijter: 'Dus om eerlijk te zijn tegen hen, ze hebben die informatie maar 25 jaar begraven.' De documenten tonen aan dat de stad al in oktober 2001 - slechts een maand na de aanslagen - wist dat de lucht in Manhattan giftig was, maar toch mensen bleef adviseren dat het veilig was om terug te keren naar het gebied. Maandenlang werd asbest gevonden nabij Ground Zero, terwijl ambtenaren mensen vertelden om het stof op te vegen met 'natte moppen en doeken' - een reinigingsmethode die, zo blijkt, niet wordt aanbevolen voor een bekend carcinogeen dat gediplomeerde professionals vereist.

Onder de 170.000 documenten bevindt zich het 'Harding Memo', een correspondentie van oktober 2001 waarin een medewerker voormalig vice-burgemeester Robert Harding waarschuwde dat de stad te maken kon krijgen met maar liefst 35.000 juridische claims als gevolg van gezondheidsadviezen die ertoe leidden dat individuen 'te vroeg naar het gebied terugkeerden (wat leidde tot giftige blootstelling of emotionele schade)'. Ja, ze zagen het aankomen. Ze deden gewoon geen moeite om, je weet wel, van koers te veranderen.

Een ander memo, toegeschreven aan Ester Fuchs, een speciaal adviseur van toenmalig burgemeester Michael Bloomberg, erkende 'potentiële problemen voor het stadhuis' na getuigenissen van de hoogste gezondheidsfunctionaris van de stad die beweerde dat een studie 'geen verhoogde niveaus van asbest in binnenlucht' vond - terwijl tegelijkertijd werd opgemerkt dat stof 'lage niveaus van asbest in sommige monsters' bevatte. Dus 'geen verhoogde niveaus' en 'lage niveaus in sommige monsters' betekenden blijkbaar 'helemaal prima, ga je gang en adem diep in.'

De publicatie van deze documenten lost een rechtszaak op die was aangespannen door de belangenorganisatie 9/11 Health Watch, die te horen had gekregen dat de documenten niet bestonden - totdat stadsambtenaren vorig jaar op wonderbaarlijke wijze 68 dozen ervan ontdekten. De pagina's werden vrijgegeven via een online portaal, getimed voor de 25e verjaardag van de aanslagen aanstaande vrijdag, met meer documenten die in het komende jaar zullen volgen.

De menselijke tol van dit bedrog is verbijsterend. Amerikaanse gezondheidsfunctionarissen zeggen dat ziekten die verband houden met het stof en de rook van de instorting van de torens meer levens hebben geëist dan de bijna 3.000 die bij de aanslagen omkwamen. Karen Klingon, die betrokken was bij de rechtszaak, vertelde de BBC dat haar broer op vijf minuten van Ground Zero woonde, astma ontwikkelde, later de diagnose kanker kreeg en op 61-jarige leeftijd stierf aan een gerelateerde hersentumor. 'Er is waarschijnlijk veel onderzoek dat gedaan kan worden naar wat er in de lucht zat en de soorten ziekten die voortkwamen uit die gifstoffen', zei ze. 'Hopelijk helpt het mensen die ziek waren om het te weten en in de toekomst.'

Phil Alvarez, wiens broer Luis Alvarez in 2019 stierf aan kanker na blootstelling aan gifstoffen van Ground Zero, merkte op dat mensen 'elke dag ziek blijven worden, elke dag blijven sterven.' En Christine Todd Whitman, het hoofd van de EPA destijds, die de lucht veilig verklaarde, bood later haar excuses aan en zei dat het agentschap 'ons uiterste best deed op dat moment met de kennis die we hadden.' Dat is een beetje alsof je zegt dat je je best deed met een brandblusser die eigenlijk een emmer benzine was.

Dus hier zijn we dan, 25 jaar later, met 170.000 documenten die bevestigen wat velen al die tijd vermoedden: de leiders logen, de lucht was giftig, en de gevolgen zijn nog steeds voelbaar.