Op een dag afgelopen juli lag een pasgeboren bultrugkalf roerloos op de zeebodem, slechts een kilometer voor de Gold Coast in Australië. De ontmoeting werd vastgelegd op onderwatervideo. Meer dan een uur lang keerde de moeder steeds terug naar dezelfde plek, raakte het kalf voorzichtig aan met haar kop en borstvin en rustte naast het dier, oog in oog. Ons nieuwe onderzoek suggereert dat dit het eerste beschreven geval is van een bultrugmoeder die voor haar overleden pasgeboren kalf zorgt.

De ontmoeting biedt een zeldzaam venster op een van de minst begrepen aspecten van walvisgedrag: hoe deze zeer sociale dieren reageren op de dood. En het roept de vraag op: rouwen walvissen, en andere zeer sociale dieren zoals olifanten?

Bultruggen staan bekend om hun spectaculaire migraties en acrobatische sprongen. Maar ze zijn even opmerkelijk vanwege de manier waarop ze reageren op andere dieren in nood. Bultruggen verdedigen vaak hun kalveren tegen orka's. Onderzoekers hebben ook gezien dat ze naast walvissen blijven die gewond zijn of verstrikt in netten, om hen heen cirkelen, in de buurt rusten en proberen te helpen. Bultruggen grijpen zelfs in wanneer orka's zeehonden, zeeleeuwen en grijze walviskalveren aanvallen.

Deze reacties van zorg en aandacht staan bekend als epimeletisch gedrag en komen veel voor bij walvissen, dolfijnen en bruinvissen. Dolfijnen en orka's blijven vaak dicht bij verontruste soortgenoten, een bewijs van hun sterke sociale banden. Deze dieren riskeren zelfs hun eigen leven voor anderen. Dat gebeurde in april voor de noordwestkust van Schotland, toen meerdere grienden strandden nadat ze een barend vrouwtje hadden gevolgd.

Orka-moeders zijn herhaaldelijk gezien terwijl ze hun dode kalveren uren, dagen en in uitzonderlijke gevallen wekenlang met zich meedroegen. Het beroemdste voorbeeld is de orka Tahlequah, die in 2018 haar dode kalf 17 dagen lang meer dan 1.500 kilometer meedroeg. Wetenschappers hebben vergelijkbaar gedrag gezien bij grienden en dolfijnen.

Zulke langdurige reacties illustreren de kracht van de band tussen moeder en kalf. Moederinstinct en hormonale veranderingen na de geboorte kunnen ertoe bijdragen dat moeders bij hun overleden nakomeling blijven. Maar wat de dieren precies begrijpen van de dood blijft onbekend.

Tot nu toe hebben wetenschappers deze epimeletische gedragingen tegenover overleden kalveren bijna uitsluitend gedocumenteerd bij tandwalvissen. Het onderzoek naar baleinwalvissen, waaronder bultruggen, is schaars. Dit komt waarschijnlijk omdat dode pasgeboren baleinwalvissen vaak snel zinken, waardoor het uiterst moeilijk is om zulke gevallen te observeren.

Bultrugmoeders baren na bijna een jaar zwangerschap en besteden de volgende maanden aan het voeden van hun kalf met voedzame melk. Direct na de bevalling tillen moeders hun kalf vaak naar het oppervlak om het te helpen zijn eerste ademteug te nemen. Tijdens de eerste maanden van zijn leven is een kalf volledig afhankelijk van zijn moeder voor voeding, bescherming en begeleiding tijdens de migratie. Helaas overleven sommige kalveren het niet. Dit kan te wijten zijn aan ziekte, verontreinigende stoffen of een gebrek aan vetreserves bij de moeder, wat vrouwtjes beter helpt om zwangerschap te doorstaan en hun kalveren beter te verzorgen.

Onze nieuwe studie wilde deze onderzoeksleemte helpen vullen. We observeerden twee volwassen walvissen voor de Gold Coast in het noordoosten van Australië. De twee walvissen bleven enkele uren in hetzelfde gebied, na wat een doodgeboorte leek te zijn geweest. Het vrouwtje stootte kort na de geboorte een ammoniakmembraan uit, maar een placenta werd niet gezien. Onderwaterbeelden onthulden dat het kalf roerloos op de zeebodem lag terwijl de vermoedelijke moeder herhaaldelijk naar het kalf toe zwom. Ze bleef dicht bij het kalf en bleef het aanraken met haar kop en borstvin. Een tweede volwassen walvis, waarschijnlijk een begeleider, bleef ook in de buurt.

De bultrugmoeder probeerde het kalf niet naar het zeeoppervlak te tillen. Dit kan erop wijzen dat ze besefte dat het kalf was overleden of niet in staat was het van de zeebodem omhoog te dragen. Leden van het publiek