Czy kiedykolwiek zastanawiałeś się, co czyni cię tobą? Nauka zapewnia nas, że ma to wszystko wspólnego z trójfuntowym organem między naszymi uszami, z jego miliardami neuronów i bilionami delikatnych połączeń. Ale znacznie trudniej jest wyjaśnić, dlaczego mamy poczucie samoświadomości, czy precyzyjnie wskazać, gdzie właściwie rezyduje to pierwsze wspomnienie Mamy. Z wiekiem zapominamy większość tego, czego doświadczyliśmy, a jednak istnieje niezaprzeczalna ciągłość: w wieku 30, 50 czy 70 lat nadal będziesz sobą.

Aby zachować tę ulotną ciągłość jaźni, niektórzy dalekowzroczni technolodzy pracują nad sposobami podtrzymania pracy mózgu – nawet po śmierci. Nazwijmy ich „ratownikami umysłu”. Badają wszystko, od zamrażania mózgów w ciekłym azocie, przez augmentację żywych, po przesyłanie naszych wspomnień do chmury. Przyjrzymy się sześciu możliwym ścieżkom utrzymania pracy umysłu, ich wykonalności i korzyściom, jakie mogą przynieść obecne badania – nawet jeśli nieśmiertelność poznawcza nie wypali.

**1. Przeszczep głowy**

W 1970 roku neurochirurg Robert White usunął głowę makaka rezusa i przeszczepił ją na ciało innego. Poskładany naczelny żył kilka godzin, zanim uległ obrażeniom. White, profesor Case Western Reserve University, próbował operacji kilka razy. Co niezwykłe, ponownie przyłączone głowy mogły poruszać oczami i ustami, ale ponieważ przeciął rdzenie kręgowe małp, głowy te nigdy nie przejęły kontroli nad nowymi ciałami.

Eksperymenty White'a od tamtej pory budzą ponurą fascynację. Ale dla kilku neurobiologów są inspiracją, sugerując, że pewnego dnia przeszczep głowy człowieka – lub, jak niektórzy mówią, przeszczep ciała – mógłby się udać.

Głównym zwolennikiem pomysłu jest Sergio Canavero, kontrowersyjny włoski chirurg, który 10 lat temu twierdził nawet, że znalazł ochotnika w Waleriju Spiridinowie, programiście cierpiącym na degeneracyjną chorobę mięśni. Spiridinow początkowo zgodził się na przeniesienie głowy do ciała dawcy ze śmiercią mózgu w Chinach, ale później wycofał się z planu i zamiast tego się ożenił. I to chyba dobrze. Krytycy twierdzą, że procedura byłaby bardziej morderstwem niż medycyną. Albo, w najlepszym razie: ochotnicy byliby sparaliżowani i potrzebowaliby respiratora do końca życia.

Canavero twierdzi, że to niekoniecznie prawda. Uważa, że ludzie zmienią zdanie na temat operacji, gdy zaakceptują, że ponowne połączenie przeciętych rdzeni kręgowych jest już możliwe. Wskazał MIT Technology Review artykuł naukowy z zeszłego lata, którego był współautorem z chirurgami z Moskiewskiego Instytutu Badawczo-Klinicznego Medycyny Ratunkowej im. Sklifosowskiego. Zespół przeciął rdzenie kręgowe trzech świń w połowie grzbietu, a następnie testował, czy przecięte ciała nerwowe można ponownie złączyć za pomocą uszczelniacza chirurgicznego. Według tego artykułu, który ukazał się w czasopiśmie PLOS One, wszystkie świnie odzyskały zdolność stania, a nawet chodzenia chwiejnym krokiem.

Czy to oznacza, że głowę można by przyczepić do nowego ciała i faktycznie je kontrolować? Główny nurt badaczy nie jest przekonany. Grégoire Courtine, specjalista rehabilitacji kręgosłupa w École Polytechnique Fédérale de Lausanne w Szwajcarii, mówi, że śledzi twierdzenia Canavero „z niewielkim szacunkiem” i uważa, że powinniśmy „poświęcić im zero uwagi”.

„Nie ma technologii… zdolnej do tak szalonego pomysłu” – napisał Courtine w e-mailu.

**2. Mindclone**

W swojej książce z 2014 roku Virtually Human: The Promise – and the Peril – of Digital Immortality futurystka i dyrektor biotechnologiczna Martine Rothblatt przedstawiła argument za tym, co nazwała „mindclonami”. Ludzie przesyłaliby swoje dzienniki, nagrania, historie z mediów społecznościowych i inne dane osobowe do cyfrowej szafki na akta. Następnie, za pomocą oprogramowania, które nazwała „mindware”, tworzyliby realistyczne cyfrowe awatary siebie. W opinii Rothblatt, wraz z postępem technologii, mindclony nieuchronnie byłyby uważane za świadome, a nawet „afforda