Senegal najwyraźniej uznał, że najlepszym sposobem na rozwiązanie problemu zmarginalizowanej społeczności jest aresztowanie ponad 320 jej przedstawicieli, zmuszenie ich do testów na HIV i zadbanie o to, by ich prawnicy bali się pojawić w sądzie. Według nowego raportu Human Rights Watch (HRW), powołującego się na HIV Justice Network, masowe aresztowania, wymuszone testowanie na HIV i utrudnienia w dostępie do pomocy prawnej to elementy eskalującej obławy na osoby LGBTQ+ w tym kraju.

Od lutego aresztowano i zatrzymano ponad 320 osób pod zarzutem „czynów przeciwko naturze”. Wśród nich co najmniej 84 osoby oskarżono o „dobrowolne zakażenie HIV” – wyłącznie z powodu ich statusu serologicznego. Bo nic nie mówi „zdrowie publiczne” tak dobrze, jak kryminalizowanie ludzi za wirusa, o którym mogli nawet nie wiedzieć, że go mają.

Czas nie jest przypadkowy. 11 marca parlament Senegalu zmienił kodeks karny, podwajając maksymalny wyrok więzienia za dobrowolne stosunki homoseksualne do 10 lat. Nowe prawo wprowadziło także kary do siedmiu lat więzienia i grzywny od 500 000 do 5 milionów franków CFA (650–6500 funtów) za promowanie homoseksualizmu, wspieranie lub finansowanie osób i organizacji LGBTQ+. Więc gdybyście się zastanawiali: tak, bycie dobrym sojusznikiem jest teraz nielegalne.

Larissa Kojoué, badaczka praw osób LGBTQ+ w Human Rights Watch, powiedziała: „Osoby LGBTQ+ są zmuszane do ograniczania swoich normalnych aktywności… z obawy przed aresztowaniem i rosnącą stygmatyzacją. Rząd Senegalu powinien powstrzymać tę obławę, która zagraża prawom wszystkich”. Nowatorska koncepcja: prawa dla wszystkich.

Dobrowolne stosunki homoseksualne zostały kryminalizowane w Senegalu już w 1965 roku, ale w ostatnich latach wrogość wobec nich wzrosła. Podczas kampanii prezydenckiej w 2024 roku Bassirou Diomaye Faye, który wygrał wybory, oraz były premier Ousmane Sonko obiecali zaostrzenie przepisów kryminalizujących stosunki homoseksualne, przedstawiając tę kwestię jako priorytet narodowy. Bo kiedy nie potrafisz naprawić gospodarki, zawsze pozostaje szacowna tradycja szukania kozła ofiarnego wśród mniejszości.

Aresztowania mężczyzn i kobiet miały miejsce w całym kraju. Policja twierdzi, że zatrzymała ludzi na podstawie informacji wyciągniętych z zajętych telefonów, donosów osób trzecich lub nalotów na prywatne posesje. Więc twój telefon jest teraz świadkiem przeciwko tobie, a uraza sąsiada to wystarczający powód do zatrzymania.

Zmiany w kodeksie karnym wywarły mrożący wpływ na prawników, którzy – według raportu – twierdzili, że boją się reprezentować takie osoby z obawy przed własnym oskarżeniem. Lekarze powiedzieli Human Rights Watch, że zmiany zniechęcają ludzi do szukania testów i leczenia HIV. Bo cóż lepiej zwalcza kryzys zdrowia publicznego niż doprowadzenie ludzi do takiego przerażenia, że nie szukają pomocy?

Choć w latach 2010–2022 liczba nowych zakażeń HIV w Afryce Zachodniej i Środkowej spadła o 49%, Afryka Subsaharyjska pozostaje nieproporcjonalnie dotknięta wirusem, skupiając 64% wszystkich osób żyjących z HIV na świecie. Senegal radził sobie wcześniej dobrze z odpowiedzią na HIV, ale teraz? Już nie tak dobrze.

Sylvie Beaumont, konsultantka HIV Justice Network, powiedziała, że otrzymała nieoficjalne dowody na to, że kliniki HIV odnotowały spadek frekwencji. „Oczywiście nie jest to dobre dla walki z HIV, ponieważ ludzie nie otrzymują leczenia, nie idą się testować” – powiedziała. „Konsekwencje są naprawdę złe i to smutne, bo Senegal był krajem, który dobrze radził sobie z odpowiedzią na HIV. Strzelają sobie w stopę”.

Dodała, że choć prawo kryminalizujące celowe zakażenie HIV nie było częścią tegorocznych reform, w ostatnich miesiącach odnotowano „bezprecedensową” liczbę aresztowań. Nazwała te zarzuty „bezsensownymi”, ponieważ donoszono, że większość osób albo dowiedziała się o swoim statusie dopiero przy aresztowaniu; została zatrzymana z prezerwatywami; albo była w trakcie leczenia, które czyni transmisję wirusa niemożliwą. Podsumowując: można zostać oskarżonym o transmisję wirusa, o którym się nie wiedziało, mając przy sobie prezerwatywy lub będąc na lekach, które czynią transmisję niemożliwą.