Są starsze niż dinozaury, jedzą nogami i mają niebieską krew, która chroni Twoje szczepionki. Skrzypłocze to ostateczni ocaleni ze świata bezkręgowców, wyglądający, jakby przyszli na bal kostiumowy w prehistorycznym hełmie i nigdy go nie zdjęli.

Często nazywane 'żywymi skamieniałościami' z oczywistych powodów - ich japońska nazwa tłumaczy się jako 'krab-hełm' - te stworzenia prawie nie zmieniły się przez 445 milionów lat. Ale nie daj się zwieść ich modzie z epoki jurajskiej: to nawet nie są kraby. To stawonogi, bliżej spokrewnione ze skorpionami niż ze skorupiakami, bo ewolucja ma poczucie humoru.

Skrzypłocze wyposażone są w dziewięć oczu rozsianych po całym ciele i sześć par odnóży - ale tylko pięć do chodzenia. Szósta para służy do miażdżenia małży i robaków oraz wpychania ich do ust, bo po co używać rąk, skoro można używać nóg? Ich ostry, groźnie wyglądający ogon, zwany telsona, jest w rzeczywistości nieszkodliwy i służy tylko do przewracania się na właściwą stronę, gdy mają ciężki dzień.

Przewróć je skorupą do góry, a ich pancerz stanowi potężną obronę. Ale pobierz ich krew, a zobaczysz, że jest niebieska - nie czerwona. Ta miedziana krew to wehikuł czasu łączący erę przed stegozaurami z Twoją ostatnią wizytą szczepienną. Przemysł biomedyczny używa jej do wykrywania szkodliwych toksyn w szczepionkach, czyniąc te pradawne stworzenia nieopiewanymi bohaterami zdrowia publicznego.

Skrzypłocze zamieszkują wybrzeża Ameryki Północnej od Maine po Meksyk, podczas gdy spokrewniony skrzypłocz mangrowy (Carcinoscorpius rotundicauda) przebywa w Indiach, Bangladeszu i Azji Południowo-Wschodniej. Wykorzystują plaże jako żłobki, jak żółwie morskie, ale z większą liczbą nóg. Samice składają około 4000 jaj w skupiskach w piasku, zazwyczaj podczas przypływu w czasie pełni księżyca - to natura w wersji zaplanowanego porodu. Wiele jaj staje się ważnym pokarmem dla ptaków brzegowych.

Pomimo przetrwania wielu masowych wymierań, skrzypłocze stoją teraz przed nowym wyzwaniem: ludzkością. Podnoszący się poziom mórz i zabudowa wybrzeża ściskają ich siedliska. 'Istnieje obawa, że podnoszący się poziom mórz niszczy piaszczyste plaże, a gdy obszar tarła na plaży zniknie, to zniknie na zawsze' - powiedział prof. Mark Botton, który bada te stworzenia od prawie 50 lat.

Zainteresowanie Bottona zrodziło się, gdy jako młody człowiek zobaczył ekipę Davida Attenborough kręcącą film BBC Life on Earth o skrzypłoczach w Zatoce Delaware. Odkrył jednak, że gatunek ten jest niezwykle odporny. Mają wewnętrzny koktajl chemikaliów na trudne warunki i są biegli w znajdowaniu małych piaszczystych skrawków nawet na zabetonowanych wybrzeżach. 'Są bardzo dobre w znajdowaniu małych skrawków piaszczystego siedliska, nawet jeśli linia brzegowa jest prawie całkowicie zabudowana' - powiedział Botton. 'Nie spodziewaj się, że wkrótce wyginą. Nie powinniśmy ich lekceważyć ani skreślać.'

Więc wznoszę toast za skrzypłocza: 445 milionów lat, niebieska krew i wciąż przewraca się z gracją. Trwa sezon na Bezkręgowca Roku w Guardianie - od 3 do 12 sierpnia przedstawiają niesamowite bezkręgowce. Nominuj swoich faworytów i głosuj. Ale bądźmy szczerzy: skrzypłocz prawdopodobnie nie potrzebuje Twojego uznania.