W wydarzeniu, które absolutnie nikogo nie zaskoczy, kto kiedykolwiek próbował rozwiązać prehistoryczną zagadkę, pochodzenie kamienia ołtarzowego w Stonehenge pozostaje uparcie nieuchwytne. Dzielna grupa geologów spędziła niezliczone godziny na wietrznych szkockich wzgórzach, by dojść do wniosku, że sześciotonowa płyta prawdopodobnie nie pochodzi jednak z północno-wschodniej Szkocji – i że być może szukali w zupełnie niewłaściwym miejscu.

Saga rozpoczęła się w 2024 roku, gdy specjaliści z uniwersytetów w Londynie, Walii i Australii zbadali ziarna piaskowca z ołtarza i wysunęli hipotezę, że pochodzi on z północno-wschodniej Szkocji, ponad 400 mil od Stonehenge. Jeden z członków zespołu nazwał to odkrycie „zapierającym dech w piersiach”, wywołując spekulacje na temat transportu kamienia – saniami czy statkiem? – oraz długodystansowych relacji neolitycznych ludzi. Dołączyli kolejni eksperci z Kanady, Włoch, Szwecji i Szkocji, a zespół przeprowadził nieinwazyjne badania kamienia in situ i zbadał osiem fragmentów przechowywanych w muzeach.

Uzbrojeni w ten profil geolodzy udali się do północno-wschodniej Szkocji, aby znaleźć dokładne dopasowanie do tamtejszych wychodni skalnych. Nick Pearce, emerytowany profesor geochemii na Uniwersytecie w Aberystwyth, opisał te poszukiwania jako szukanie igły w stogu siana. „Problem w tym, że to bardzo duży obszar, tysiące kilometrów kwadratowych. Jedynym sposobem jest wyjście w teren i znalezienie próbek” – powiedział. „Jeden z moich kolegów był tam niedawno i złapała go burza, co nie jest idealną pogodą terenową dla geologii. Pobraliśmy około 70 próbek, przywieźliśmy je do laboratoriów i przetestowaliśmy”.

Badania sugerują, że jest mało prawdopodobne, by kamień ołtarzowy pochodził z północno-wschodniej Szkocji. Pearce zapewnił, że nie jest rozczarowany: „Zbliżamy się. W takiej geologicznej historii detektywistycznej wykluczenie potencjalnych obszarów źródłowych jest równie ważne jak identyfikacja nowych. Każda wyeliminowana lokalizacja zawęża poszukiwania i przybliża nas do odkrycia, skąd pochodzi kamień ołtarzowy. Nie jestem rozczarowany. To część procesu”.

Duncan Pirrie, emerytowany profesor na Uniwersytecie Południowej Walii, który kierował badaniem, doszedł do wniosku, że jest „bardzo mało prawdopodobne”, by kamień ołtarzowy pochodził z północno-wschodniej Szkocji. Dodał, że kamień z pewnością nie pochodzi z południowej Brytanii. Mógł pochodzić z innego miejsca w Szkocji, północnej Anglii, a może nawet z Irlandii. „To najbardziej wszechstronne badanie geologiczne kamienia ołtarzowego, jakie kiedykolwiek przeprowadzono” – powiedział Pirrie. „Łącząc szeroki zakres technik analitycznych, stworzyliśmy najjaśniejszy jak dotąd obraz składu kamienia i przetestowaliśmy wiodące teorie na temat jego pochodzenia. Jak dotąd żadna z badanych lokalizacji nie ma tego samego zestawu cech co kamień ołtarzowy, ale poszukiwania nie są zakończone”.

Mike Pitts, znany ekspert od Stonehenge, niezwiązany z badaniem, powiedział, że wykrycie pochodzenia kamienia ołtarzowego to ekscytująca perspektywa. „Pomogłoby to znacznie umieścić kamień ołtarzowy w świecie ludzi, którzy go przenieśli. Moglibyśmy zobaczyć krajobraz ich oczami. Wiedzieć dokładnie, gdzie zaczęła się podróż”. Na razie jednak kamień ołtarzowy pozostaje zagadką – a geolodzy pozostają niezrażeni, choć nieco nadwerężeni przez pogodę.