In een ontwikkeling die absoluut niemand zal verbazen die ooit heeft geprobeerd een prehistorische puzzel op te lossen, blijft de herkomst van de altaarsteen van Stonehenge hardnekkig ongrijpbaar. Een dappere groep geologen bracht talloze uren door op door weer geteisterde Schotse heuvels, om vervolgens te concluderen dat de plaat van zes ton waarschijnlijk toch niet uit noordoost-Schotland kwam - en dat ze misschien wel op de verkeerde plek aan het zoeken waren.

De saga begon in 2024, toen specialisten van universiteiten in Londen, Wales en Australië korrels zandsteen van het altaar onderzochten en veronderstelden dat het uit noordoost-Schotland kwam, meer dan 400 mijl van Stonehenge. Een teamlid noemde de vondst 'verbijsterend', wat speculatie opwekte over hoe de steen werd vervoerd - per slee of per schip? - en over de langeafstandsrelaties van neolithische mensen. Meer experts uit Canada, Italië, Zweden en Schotland werden ingeschakeld, en het team voerde niet-invasieve onderzoeken uit van de steen in situ en onderzocht acht fragmenten die in musea worden bewaard.

Gewapend met dit profiel trokken de geologen naar noordoost-Schotland om een exacte match met daar aanwezige rotsformaties te vinden. Nick Pearce, emeritus hoogleraar geochemie aan de Universiteit van Aberystwyth, beschreef de jacht als het zoeken naar een speld in een hooiberg. 'Het probleem is dat het een heel groot gebied is, duizenden vierkante kilometers. De enige manier om het te doen is eropuit gaan en de monsters vinden,' zei hij. 'Een van mijn collega's was er onlangs en werd overvallen door de stormen, wat geen ideaal veldweer is voor geologie. We hebben ongeveer 70 monsters genomen, naar laboratoria gebracht en getest.'

Tests suggereerden dat het onwaarschijnlijk is dat de altaarsteen uit noordoost-Schotland kwam. Pearce hield vol dat hij niet teleurgesteld was: 'We komen dichterbij. In een geologisch detectiveverhaal als dit is het uitsluiten van potentiële brongebieden net zo belangrijk als het identificeren van nieuwe. Elke geëlimineerde locatie vernauwt de zoektocht en brengt ons dichter bij het ontdekken waar de altaarsteen vandaan kwam. Ik ben niet teleurgesteld. Het is onderdeel van het proces.'

Duncan Pirrie, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Zuid-Wales, die het onderzoek leidde, concludeerde dat het 'zeer onwaarschijnlijk' was dat de altaarsteen uit noordoost-Schotland afkomstig was. Hij voegde eraan toe dat de steen zeker niet uit zuidelijk Brittannië kwam. Mogelijk kwam hij ergens anders uit Schotland, noordelijk Engeland of misschien zelfs Ierland. 'Dit is het meest uitgebreide geologische onderzoek naar de altaarsteen ooit uitgevoerd,' zei Pirrie. 'Door een breed scala aan analytische technieken te combineren, hebben we het duidelijkste beeld tot nu toe van de samenstelling van de steen opgebouwd en de toonaangevende theorieën over de herkomst getest. Tot nu toe heeft geen van de onderzochte locaties dezelfde set kenmerken als de altaarsteen, maar de zoektocht is niet voorbij.'

Mike Pitts, een gerenommeerd Stonehenge-expert die niet bij het onderzoek betrokken was, zei dat het opsporen van de herkomst van de altaarsteen een opwindend vooruitzicht was. 'Dat zou enorm helpen om de altaarsteen in de wereld van de mensen die hem verplaatsten te plaatsen. We zouden het landschap door hun ogen kunnen zien. Om precies te weten waar de reis begon.' Voorlopig blijft de altaarsteen echter een enigma - en de geologen blijven onvermurwbaar, zij het een beetje doorweerhard.