Przez dziesięciolecia kobietom mówiono, że badania przesiewowe piersi mają poważny haczyk: nadrozpoznawalność, czyli wykrywanie nowotworów, które nigdy nie wywołałyby objawów ani nie zagroziłyby zdrowiu kobiety w ciągu jej życia. Szacunki z badań randomizowanych wahały się gwałtownie – niektóre sugerowały, że 30–50% nowotworów piersi wykrytych podczas badań przesiewowych należy do tej nieszkodliwej, ale przerażającej kategorii. Liczby te ukształtowały międzynarodowe wytyczne i niezliczone pełne niepokoju rozmowy.

Okazuje się, że te straszne dane mogły być artefaktem niecierpliwości. Nowe badanie prowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Południowej Danii i Szpitala Lillebælt, opublikowane za pośrednictwem ScienceDaily, ponownie przeanalizowało wszystkie osiem randomizowanych badań przesiewowych mammografii i porównało je z danymi ze świata rzeczywistego z Danii. Ich wniosek: nadrozpoznawalność wynosi prawdopodobnie poniżej 5%, a nie 30–50%, które od lat nawiedzały debaty o badaniach przesiewowych.

„Celem naszego badania było zebranie dowodów ze wszystkich randomizowanych badań kontrolowanych, aby uzyskać jaśniejszy obraz skali nadrozpoznawalności w badaniach przesiewowych piersi” – mówi Sisse Helle Njor, profesor na Uniwersytecie Południowej Danii i w Szpitalu Lillebælt. „Randomizowane badania były często cytowane jako dowód, że nadrozpoznawalność jest poważnym problemem. Nasze badanie pokazuje, że ta interpretacja nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać”.

Naukowcy odkryli, że dodatkowe przypadki raka piersi wykryte w randomizowanych badaniach ściśle przypominały wzorce obserwowane w Danii, gdzie nadrozpoznawalność związana z badaniami przesiewowymi szacuje się na poniżej 5%. Dania okazała się użytecznym punktem odniesienia, ponieważ zorganizowane badania przesiewowe rozpoczęły się w niektórych regionach 17 lat wcześniej niż w innych, co pozwoliło naukowcom śledzić, jak diagnozy zmieniały się natychmiast po wprowadzeniu badań przesiewowych i jak te wzorce ewoluowały w czasie.

„Kiedy wprowadza się badania przesiewowe, liczba diagnoz raka piersi początkowo rośnie, ponieważ nowotwory są wykrywane wcześniej, niż zostałyby wykryte bez badań przesiewowych” – wyjaśnia Elsebeth Lynge, profesor emerytowana w Katedrze Zdrowia Publicznego Uniwersytetu w Kopenhadze. „Z czasem powinien nastąpić spadek, ponieważ część z tych nowotworów zostałaby zdiagnozowana później. Na ten wzorzec może również wpływać to, że kobiety w obu grupach kontynuują badania przesiewowe po zakończeniu badań, co było powszechne. Jeśli naukowcy nie wezmą tych czynników pod uwagę, początkowy wzrost można pomylić z nadrozpoznawalnością”.

Zespół porównał zachorowalność na raka piersi w odpowiadających sobie punktach czasowych w randomizowanych badaniach i w duńskich programach rutynowych badań przesiewowych. Pozwoliło im to ocenić, czy wzorce były podobne i co te podobieństwa mogą ujawnić o rzeczywistej skali nadrozpoznawalności.

„Podsumowując, uważamy, że niektóre wcześniejsze wysokie szacunki nadrozpoznawalności, które wpłynęły na wytyczne dotyczące badań przesiewowych i komunikację, opierały się na dowodach, zanim dane z badań w pełni dojrzały” – mówi Matejka Rebolj, starsza epidemiolog na Queen Mary University of London. „Interpretowane w pełnym kontekście czasowym, dane z randomizowanych badań są zgodne z nadrozpoznawalnością poniżej pięciu procent, a nie z szacunkami zbliżającymi się do 50%”.

Nadrozpoznawalność występuje, gdy badania przesiewowe wykrywają raka piersi, który nigdy nie stałby się zagrażający życiu ani nie wywołałby objawów w ciągu życia kobiety. Bez badań przesiewowych kobieta nigdy nie dowiedziałaby się, że nowotwór jest obecny. Definicja może również obejmować kobiety, które umierają z innej przyczyny wkrótce po otrzymaniu diagnozy raka piersi. W takich przypadkach badania przesiewowe mogły przynieść niewielką korzyść, ponieważ zły stan zdrowia lub ograniczona oczekiwana długość życia oznaczały, że znalezienie i leczenie nowotworu prawdopodobnie nie poprawiłoby zdrowia ani nie przedłużyło życia.

Kluczową kwestią jest to, że badania przesiewowe zmieniają moment diagnozy nowotworu. Kiedy wprowadza się mammografię, więcej nowotworów jest wykrywanych wcześniej, co powoduje początkowy wzrost liczby diagnoz. Część z tych nowotworów zostałaby ostatecznie wykryta nawet bez