Jedna piąta z nas regularnie prokrastynuje, ale badacze twierdzą, że typ prokrastynatora, jakim jesteśmy, może ujawnić coś głębszego. Czy jesteś marzycielem czy buntownikiem? Hedonistą czy poszukiwaczem wrażeń? Według dr Itamara Shatza, wykładowcy na Uniwersytecie Cambridge, który w tym tygodniu publikuje książkę na ten temat, ludzie mogą być jednym z dziewięciu typów, czasami jednocześnie.

Marzyciele zbyt wiele fantazjują o przyszłości, podczas gdy buntownicy odczuwają brak kontroli i prokrastynują na znak protestu. Hedoniści zbytnio dbają o natychmiastową przyjemność, poszukiwacze wrażeń lubią pracować pod presją czasu na własne ryzyko, a zygzakowicze zbyt często przełączają się między zadaniami. Inne typy to: zamartwiający się, pesymiści, perfekcjoniści oraz wypaleni, którzy są zmęczeni zbyt ciężką pracą.

Psycholog pracy Ian MacRae z Brytyjskiego Towarzystwa Psychologicznego mówi, że etykiety są w porządku, o ile ludzie rozumieją, że nie są to trwałe cechy charakteru. Zaleca myślenie w kategoriach „zachowuję się dziś jak perfekcjonista” zamiast „jestem perfekcjonistą”. Prof. Fuschia Sirois, uznany ekspert z Uniwersytetu Durham, odrzuca kategorie całkowicie, twierdząc, że główny powód prokrastynacji jest zwykle ten sam: unikanie złych uczuć. „Nie prokrastynujemy zadania, unikamy nieprzyjemnych emocji z nim związanych” – wyjaśnia.

Badania aktywności mózgu pokazują, że prokrastynatorzy mają różnice w obszarach regulacji emocji. „Gdy tylko wyczujemy zagrożenie, aktywuje się ciało migdałowate, a ten czujnik zagrożenia jest szybszy niż czas reakcji racjonalnej części mózgu” – mówi Sirois. Pierwszym krokiem jest rozpoznanie i nazwanie złej emocji, a następnie znalezienie jej źródła – czy to perfekcjonizm, samokrytyka, czy przewidywanie trudności. Techniki takie jak oddychanie i mindfulness mogą pomóc przerwać cykl lęku. Strategie obejmują zarządzanie poczuciem winy, bycie dla siebie łagodniejszym, pozbywanie się rozpraszaczy i dzielenie przytłaczających zadań na małe kroki.

Ale MacRae mówi, że prokrastynacja może czasem być dobra – niektóre problemy rozwiązują się same. W przypadku uciążliwych, obowiązkowych zadań największą przeszkodą jest zwykle rozpoczęcie. Skup się na działaniu zamiast szukać motywacji. „Momentum rozpoczęcia i kontynuowania może być tym, czego potrzebujesz” – dodaje.