In een plotwending die zelfs de meest cynische tech-scepticus de wenkbrauwen zou doen fronsen, is een WhatsApp-groepschat ontmaskerd als het favoriete financiële centrum voor georganiseerde misdaad en extremisme. Het verplaatste honderden miljoenen euro's aan contant geld over de hele wereld, met de subtiliteit van een olifant in een porseleinkast - maar zonder papieren spoor.

De groep, toepasselijk genaamd "Traders of Greater Europe", had 532 leden en werd gebruikt om contante overschrijvingen te regelen voor klanten, met bestemmingen zo ver weg als Birmingham en Londen. Het onderzoeksnetwerk van de Europese Omroepunie (EBU), waaronder de BBC, ontdekte de regeling, die ook betalingen faciliteerde van Brussel naar militanten van de Islamitische Staat (IS) in Syrië.

De Belgische onderzoeksrechter Vincent Guerra stuitte op de groepschat, die meer dan 82.000 berichten bevatte die tussen eind februari en december 2022 waren verzonden. Guerra beschreef de omvang van de transacties als "verbijsterend" en merkte op dat het netwerk "de hele planeet" besloeg. Het onderzoek richtte zich aanvankelijk op terrorismefinanciering, maar Guerra gaf toe dat het "slechts een druppel in de oceaan van transacties werd".

De groep vertrouwde op het eeuwenoude hawala-overdrachtssysteem, een netwerk van vertrouwde geldmakelaars die betalingen vereffenen zonder elektronische gegevens of fysiek geldtransport. Het is een systeem dat vaak legaal wordt gebruikt, bijvoorbeeld wanneer arbeidsmigranten geld naar huis sturen. Maar criminelen zijn er dol op omdat het het Swift-systeem omzeilt, waar banken misschien een wenkbrauw zouden optrekken bij verdacht grote overschrijvingen.

Hawala is illegaal in de meeste EU-landen, maar in het VK is het volkomen legaal zolang makelaars zich registreren bij de Belastingdienst. Want niets zegt 'wetsgetrouw' als een contant-gebaseerd, vertrouw-me-bro-systeem.

De WhatsApp-berichten werden verkregen na een Belgische rechtszaak in 2024 waarin zes witwassers werden veroordeeld, waaronder Abu Adam, het hoofd van het Brusselse netwerk, en zijn plaatsvervanger Abu Ahmed. De Belgische politie vond bewijs dat de verdachten geld naar IS stuurden om militante echtgenotes te helpen ontsnappen uit detentiekampen in Syrië. Toen ze Abu Adam arresteerden, sloegen ze de jackpot - zijn telefoon bevatte de groepschat, samen met 6.000 foto's van €5-biljetten en 6.000 foto's van identiteitskaarten, wat wijst op minstens 12.000 transacties. Guerra verwonderde zich: "Dit is niet zomaar amateurwerk; het is professioneel, en op een niveau dat we ons nooit hadden kunnen voorstellen. Het zijn bankiers zonder overheidscontrole."

De EBU ontdekte ook andere bendes die hawala gebruikten voor criminele activiteiten. Een voormalige witwasser, Frank genaamd, gaf toe honderden miljoenen euro's te hebben verwerkt. Hij beschreef zijn kennismaking met het systeem op een kantoor buiten Rotterdam, waar koeriers binnen ongeveer 90 minuten met minstens een miljoen euro arriveerden. Frank merkte op: "Wat ik later ontdekte, is dat het niet alleen om geld gaat. Het gaat om de financiering van terreur. Het gaat om drugshandel. Het gaat om prostitutie en allerlei andere rotzooi, om het netjes te zeggen."

Oostenrijkse zaken onthulden de rol van hawala bij mensensmokkel. De politie deed een inval in wat zij "het grootste hawala-kantoor van Wenen" noemden, gerund vanuit een kebabrestaurant. Twee Syrische broers werden aangeklaagd voor mensenhandel en het martelen van een koerier die €350.000 verloor. Ze werden veroordeeld tot 18 en 8 jaar gevangenisstraf. De Oostenrijkse politie en Europol haalden ook een smokkelring neer die in 18 maanden ongeveer 100.000 mensen naar Europa had gebracht.

Gerald Tatzgern, die leiding geeft aan onderzoeken naar mensenhandel bij de Oostenrijkse Criminele Inlichtingendienst, legde uit dat marteling een middel is in het vak. "Video's van de marteling worden vervolgens naar de families gestuurd, met de boodschap dat als ze geen extra €1.000 of enkele duizenden euro's sturen, de betrokken persoon - je zoon, je broer, je vader - zal lijden." Betalingen werden uiteraard via hawala geëist.

Europol-verbindingsofficier Quentin Mugg noemde hawala "het primaire witwaskanaal voor georganiseerde misdaad", en merkte op dat hawaladars niet geven om de herkomst van het geld, of het nu komt van migrantensmokkel, mensenhandel of een verjaardagscadeau van oma. "En ze passen hun tarieven toe."