Onderzoekers hebben eindelijk de geologische boosdoener geïdentificeerd achter de verwoestende aardbeving en tsunami in Japan in 2011: een dunne, gladde laag klei die blijkbaar geen greintje fatsoen had. De ontdekking, gepubliceerd in Science, verklaart waarom de beving met een kracht van 9,1 een tsunami veroorzaakte die bijna 20.000 mensen het leven kostte en meer dan 200 miljard dollar aan schade aanrichtte.

Volgens de studie fungeerde een 30 meter dikke laag pelagische klei onder de Japanse Trog als een natuurlijke 'scheurlijn', waardoor de breuk helemaal tot aan de zeebodem kon doorschieten. Hierdoor verschoof de zeebodem maar liefst 40 tot 60 meter in slechts zes minuten. 'Dat is alsof het hele gebied tussen Los Angeles en San Francisco in zes minuten 40 tot 60 meter opschuift', zei co-auteur Christine Regalla van de Northern Arizona University. 'Zoiets hebben we nog nooit gezien.' De onderzoekers boorden 8.000 meter diep in de oceaanbodem aan boord van het onderzoeksschip Chikyu - een prestatie die door Guinness World Records is erkend als het diepste wetenschappelijke oceaanboorproject ooit - en vonden de kleilaag ingeklemd tussen veel sterker gesteente. De klei, gevormd uit microscopische deeltjes die miljoenen jaren zijn neergedaald, is uitzonderlijk zacht en glad, waardoor breuken zich gemakkelijk kunnen voortplanten.

Omdat deze kleilaag zich over honderden kilometers langs de Japanse Trog uitstrekt, is de regio mogelijk kwetsbaarder voor ondiepe aardbevingen dan eerder werd gedacht. 'Japan is een van de wereldleiders op het gebied van voorbereiding op aardbevingen en tsunami's, maar zelfs zij waren niet voorbereid op wat er in 2011 gebeurde', zei Regalla. De bevindingen kunnen wetenschappers helpen andere gebieden te identificeren die gevoelig zijn voor mega-aardbevingen en tsunami's, wat mogelijk kan bijdragen aan bouwvoorschriften en evacuatieplannen. Want zoals Regalla opmerkte: 'Een aardbeving en tsunami in Japan treft niet alleen de lokale bevolking, maar ook mensen in de havens en mensen aan de overkant van de oceaan.' Dus, weet je, bedankt daarvoor, klei.