De volgende keer dat je een rilling voelt in een 'spookhuis' en een geest vermoedt, willen wetenschappers dat je een alledaagsere boosdoener overweegt: trillende leidingen, rommelend verkeer of die windturbine verderop. Een nieuw artikel in Frontiers in Behavioral Neuroscience wijst naar infrageluid - geluidsgolven onder het bereik van het menselijk gehoor - als een waarschijnlijke bijdrager aan die griezelige sensaties.
Onderzoekers hebben lang gezocht naar logische verklaringen voor vermeende spookverschijningen. In 2003 leidde psycholoog Richard Wiseman van de Universiteit van Hertfordshire proefpersonen door Hampton Court Palace en de South Bridge Vaults in Edinburgh, beide beroemd om spookachtige activiteit. Deelnemers rapporteerden meer vreemde ervaringen in gebieden waarvan geruchten gingen dat ze spookten - of ze de geruchten nu kenden of niet. Wiseman ontdekte dat die plekken variaties vertoonden in magnetische velden, luchtvochtigheid en verlichting, wat suggereert dat mensen gewoon reageerden op normale omgevingsfactoren. Hij veronderstelde dat sterkere magnetische velden de hersenen zouden kunnen prikkelen, vergelijkbaar met elektrische stimulatie van de hoekige winding die een fantoom aanwezigheid achter je kan laten voelen. In een gerelateerde studie van Mary King's Close meldde 70 procent van de proefpersonen plotselinge kou, het gevoel bekeken te worden of onverklaarbare voetstappen - in gebieden met aanzienlijk lagere luchtvochtigheid. Dus de sensaties zijn echt; de spoken niet zozeer.
De overleden Vic Tandy, een ingenieur aan de Coventry University, stelde een andere boosdoener voor: infrageluid op 18,9 Hz. Hoewel te laag voor menselijke oren, suggereert onderzoek dat we het onbewust kunnen waarnemen. Tandy gaf infrageluid de schuld van een griezelige ervaring in zijn Warwick-laboratorium - hij voelde zijn haren overeind staan en zag een grijze verschijning - om vervolgens te ontdekken dat een nieuw geïnstalleerde afzuigventilator de waarschijnlijke bron was. Hij stierf in 2005 voordat hij verder kon onderzoeken, vooral waarom sommige mensen er last van hebben en anderen niet.
Enter Rodney Schmaltz van MacEwan University, co-auteur van de nieuwste studie. Schmaltz had infrageluid al lang besproken in zijn cursus over wetenschap en pseudowetenschap, en nam studenten zelfs mee op 'spokenjachten' om standaard spokenjachtgereedschap te ontkrachten. Hij en zijn studenten bouwden infrageluid-luidsprekers en namen ze mee naar een commercieel spookhuis tijdens sluitingstijd. Toen ze het infrageluid aanzetten, liepen mensen sneller door het huis. 'Het was interessant, maar het was zeker niet genoeg om definitief te zeggen welke impact infrageluid had,' zei hij.
Een gesprek met neurowetenschapper Kale Scatterty - die co-auteur was van een studie uit 2023 waaruit bleek dat zebravissen infrageluid vermijden - inspireerde een laboratoriumexperiment. Zesendertig deelnemers zaten alleen in een kamer, blootgesteld aan ofwel kalmerende yoga-achtige muziek of onrustige ambient deuntjes, waarbij de helft ook infrageluid kreeg van verborgen subwoofers. De resultaten: over de hele linie voelden deelnemers zich meer geïrriteerd en onrustig wanneer infrageluid aan was, ongeacht de muziek, en hun cortisolspiegels stegen aanzienlijk. Niemand kon betrouwbaar zeggen wanneer infrageluid aanwezig was. Dus ja, mensen kunnen een fysiologische paniekreactie hebben op geluiden die ze niet bewust kunnen horen.
Maar infrageluid is niet het hele verhaal. 'Het is niet dat infrageluid spoken 'veroorzaakt',' verduidelijkte Schmaltz. 'We zeggen zeker niet dat we spoken hebben opgelost. Maar in sommige oudere gebouwen kunnen laag rommelende leidingen [die infrageluid produceren] dat een beetje aanwakkeren als iemand al iets engs verwacht.' Hij is sceptisch over Tandy's visuele illusie, en merkt op dat zijn eigen experimenten 75 - 78 dB bereikten zonder zoiets te produceren.
Schmaltz geeft toe dat de studie een kleine, homogene steekproef heeft - cortisoltests zijn duur, en hij had slechts een subsidie van $8.000. Hij zou graag uitbreiden, maar voor nu bezoekt zijn team zogenaamd spookachtige locaties en meet infrageluidniveaus. 'We vinden niet veel,' gaf hij toe. Toekomstige studies zouden een breder frequentiebereik kunnen testen; deze gebruikte 17 - 19 Hz, typisch voor rommelende leidingen of verkeer. 'We zijn gebouwd om te geloven,' zei Schmaltz. 'Ik probeer alleen hulpmiddelen te promoten om mensen te helpen betere consumenten van informatie te worden, om te identificeren wanneer iets wetenschappelijk klinkt maar het niet is.'