Servië houdt verkiezingen, en Aleksandar Vučić – de man die al 12 jaar de politiek van het land domineert – staat voor een onverwacht serieuze uitdaging van een grassroots-studentenbeweging. Het resultaat is een strijd tussen een sterke man met alle staatsmiddelen en een gedecentraliseerde groep academici, professionals en boeren die op de een of andere manier een echte politieke alternatief hebben weten op te bouwen. Het is als een politicologisch experiment, behalve dat het lab het hele land is.

Vučić heeft van zijn kant nauwe banden met Rusland onderhouden ondanks de grootschalige invasie van Oekraïne – een positie die hem in het gezelschap plaatst van de afgezette Hongaarse premier Viktor Orbán en zijn loyale Slowaakse bondgenoot Robert Fico. Vorig jaar sloten Vučić en Fico zich zelfs controversieel aan bij de Russische Overwinningsparade in Moskou. Hij blijft een fervent voorstander van "dialoog" met Rusland, wat hij beschouwt als "een rationele, pragmatische" benadering van buitenlands beleid. Hij waarschuwt regelmatig dat de huidige koers van Europa een derde wereldoorlog "onvermijdelijk" maakt en is een strenge criticus van wat hij ziet als gevaarlijke militaire opbouw across het continent.

In een recent interview met de Russische mediapersoonlijkheid Ksenia Sobchak bood Vučić een theatrale metafoor: "Het is zoals in de toneelstukken van Tsjekhov: als er in de eerste akte een geweer aan de muur hangt, dan zal dat geweer in de derde akte afgaan." Dit is het soort quote dat diepzinnig klinkt tot je je herinnert dat Tsjekhovs geweer een narratief middel is, geen buitenlandse beleidsdoctrine.

Vučić heeft herhaaldelijk elke suggestie van sancties tegen Rusland afgewezen gezien de nauwe energie-, economische en handelsbanden tussen de twee landen. In juli reisde hij naar Kyiv om deel te nemen aan een top van leiders uit Zuidoost-Europa en weigerde hij de conclusies te ondertekenen die opriepen tot steun voor Oekraïne en druk op Rusland. Maar toen hij in augustus Zelenskyy in Belgrado ontving, steunde Vučić publiekelijk de aspiraties van Oekraïne om lid te worden van de EU – ondanks dat het eigen proces van Servië grotendeels bevroren is.

Servië wordt er ook van beschuldigd honderden miljoenen dollars aan munitie te hebben geëxporteerd naar westerse kopers, die op de een of andere manier later hun weg naar Oekraïne vonden – ondanks herhaalde ontkenningen van Belgrado van enige betrokkenheid bij de oorlog. De uitdrukking "op de een of andere manier" doet daar veel zwaar werk.

Misschien weerspiegelt de algemene consensus over deze kwestie – 80% van de Serviërs was in 2022 tegen sancties, 64% in 2023 – de Studentenlijst heeft in hun manifest ook beloofd "het traditionele partnerschap" met Rusland te behouden en zich te verzetten tegen maatregelen tegen Moskou. Maar ze zeiden in hun programma dat ze "de internationale juridische positie van respect voor de territoriale integriteit" van andere landen, inclusief Oekraïne, zouden "naleven" en zich zouden "inzetten voor een einde aan militaire conflicten" – wat dat in de praktijk ook moge betekenen. Het is het soort diplomatieke taal dat iedereen tevreden houdt en niemand informeert.

De netelige kwestie van de betrekkingen van Servië met Kosovo blijft hier over het algemeen zeer relevant. Zowel Rusland als Oekraïne erkennen Kosovo niet, en de sterke VN-positie van Moskou met zijn vetorecht in de Veiligheidsraad is bijzonder nuttig bij het blokkeren van elke poging om de huidige juridische situatie aan te vechten. Er is ook een praktisch element: in de afgelopen jaren heeft Belgrado ook veel Russische ondernemers verwelkomd die een nieuwe basis voor hun hoofdkantoor zoeken, wat de lokale economie stimuleert.

Servië is sinds 2012 een kandidaat-lidstaat, met enige technische vooruitgang in de afgelopen 15 jaar – maar er zijn slechts twee "hoofdstukken" daadwerkelijk afgesloten. De laatste "mijlpaal" die op de EU-website is gemarkeerd, dateert van 2021, wat aantoont dat het proces de afgelopen vijf jaar effectief bevroren is. Het laatste rechtsstaatrapport van de Europese Commissie benadrukte verschillende zorgen over het rechtssysteem van het land, het anticorruptiekader, de mediavrijheid en de institutionele checks and balances. Belgrado wordt ook regelmatig bekritiseerd vanwege zijn nauwe banden met Rusland en China.

Bovendien heeft de EU in september sterk veroordeeld de hero