In een zet die taalkundigen mild optimistisch en gynaecologen voorzichtig hoopvol heeft achtergelaten, kondigde het toonaangevende Nederlandse woordenboek Dikke van Dale vorige maand aan dat het een nieuwe term voor de labia, 'vulvalippen', zal opnemen in de komende online editie. De traditionele term, 'schaamlippen' - die vertaalt naar 'shame lips' of 'pubic lips' - blijft behouden, want niets zegt vooruitgang als het oude op schaamte gebaseerde woord recht naast het nieuwe neutrale woord houden.

De verandering komt na jaren van campagne voeren door Europese activisten die stellen dat de taal rond vrouwenlichamen al lang toe is aan een herschrijving. 'Taal vormt hoe we onszelf zien,' zegt Shari Klein, mede-oprichter van de Schaamteloos-campagne, die zich specifiek richt op woorden die 'schaam' of 'shame' gebruiken. 'Het is cruciaal dat mensen een neutraler, anatomisch correct woord hebben - niet een woord dat linkt aan schaamte, bewust of onbewust.'

De campagne van Klein is niet nieuw, maar de beslissing van het woordenboek kan erop wijzen dat de samenleving 'eindelijk klaar is voor verandering', volgens campagnevoerders. Esther Van der Valk, onderdeel van de prominente Nederlandse feministische groep Dolle Mina, zegt dat de verschuiving ook gaat over sekspositiviteit en het verminderen van body shaming. De volgende stap? Artsen en ambtenaren overtuigen om daadwerkelijk 'vulvalippen' te gebruiken in folders en consulten - want niets zegt medisch professionalisme als een term die patiënten niet doet huiveren.

Ton den Boon, redacteur van het woordenboek, rechtvaardigt de toevoeging door erop te wijzen dat 'vulvalippen' steeds meer ingeburgerd raakt in de taal, en verschijnt in media, biologieboeken, medische folders en zelfs diergeneeskunde. Dus ja, de anatomie van je hond wordt nu progressiever beschreven dan die van jou.

Maar de Nederlandse taal heeft nog een lange weg te gaan. Andere termen die op zowel mannen als vrouwen van toepassing zijn, dragen vergelijkbare op schaamte gebaseerde connotaties: 'schaam haar' (pubic of shame hair), 'schaam been' (pubic of shame bone), en zelfs 'schaam lice' voor pubic lice. Critici stellen dat het veranderen van een woord niet noodzakelijk levens verandert - een terecht punt, maar ook het soort ding dat mensen zeggen vlak voordat ze zich tegen elke verandering verzetten.

De Nederlandse campagne weerspiegelt inspanningen in Duitsland, waar in 2018 journalisten Gunda Windmüller en Mithu Sanyal een petitie startten om 'Shamlippen' te veranderen in 'Vulvalippen'. Windmüller werd gedwongen actie te ondernemen nadat een gynaecoloog haar vertelde over de schaamte die sommige vrouwen dragen bij het bespreken van hun lichaam en medische onderzoeken. Bij het schrijven van haar artikel realiseerde ze zich dat ze anatomie niet eens kon noemen zonder het woord schaamte op te nemen. 'Vulvalippen' is nog niet overgenomen door een Duits woordenboek, maar Windmüller heeft het opgemerkt in gesprekken, schoolboeken en vrouwenbladen. Haar hoop is dat de Nederlandse stap steun dichter bij huis zal aanwakkeren.

Zweden biedt een ander precedent: een nieuw woord voor 'maagdenvlies' werd toegevoegd aan het academische woordenboek na een campagne in 2009. De vereniging voor seksualiteitseducatie (RFSU) vond de traditionele term 'mödomshinna' - vertaald als maagdenhuid of virginity membrane - anatomisch onnauwkeurig en deed niets om mythen rond maagdenvliezen en maagdelijkheid te verdrijven. De nieuwe term 'slidkrans' vertaalt zich als vaginale corona, wat weerspiegelt dat het maagdenvlies vaak plooien van weefsel in een ring is, in plaats van een zegel dat eenmalig breekt. 'Met een nieuw woord kunnen we de mythen uitdagen die de seksualiteit en vrijheid van vrouwen proberen te controleren,' zegt Sonja Ghaderi van de RFSU. Ze merkt op dat 'slidkrans' vooral wordt gebruikt door zorgprofessionals en in jeugdklinieken, maar desinformatie bestaat nog steeds, wat de 'noodzaak benadrukt om sociale constructies te veranderen'.

In het Verenigd Koninkrijk startte feministische podcasthost Nicola Denson-Elliott een petitie om 'hysterectomy' (chirurgische verwijdering van de baarmoeder) te vervangen door 'uterectomy'. Ze stelt dat 'hysterectomy' taalkundige banden heeft met hysterie - ooit gezien als een ziekte van emotionele excessen bij vrouwen - en wil een meer 'anatomisch correcte term', niet een die 'geassocieerd wordt met emotie'. De petitie beschrijft de huidige term als 'med