Elke ochtend, voordat Mumbai volledig ontwaakt, arriveren mannen in witte petten en overhemden op voorstedelijke treinstations op fietsen hoog opgestapeld met lunchboxen. Ze laden deze dozen op treinen, steken de stad over en verspreiden zich vervolgens te voet en per fiets om warme, zelfgekookte maaltijden te bezorgen aan kantoormedewerkers. Na een korte pauze keren ze het proces om - ze verzamelen lege dozen en brengen ze tegen het midden van de middag terug naar de keukens.
Dit zijn de dabbawalas, en al meer dan een eeuw houden ze Mumbai gevoed met een bezorgsysteem dat zo precies is dat het wereldberoemd werd. De lunchboxen - dabbas - bevatten meestal rijst, linzen, groentecurry's, roti's en soms vlees, vers gekookt in huizen in de buitenwijken. Voor generaties kantoormedewerkers in Mumbai zijn zelfgekookte maaltijden diep verbonden met gezinsroutine, cultuur en dieetvoorkeuren, waardoor de dagelijkse lunchbox een essentieel onderdeel van het werkende leven is.
Elke doos is gemarkeerd met een alfanumerieke code die een dabbawala vertelt waar het vandaan komt, waar het naartoe gaat, op welke verdieping van welk gebouw en hoe het terug moet komen. Geen apps of GPS - alleen een systeem dat generaties lang is doorgegeven aan mensen die de treinen en straten van Mumbai instinctief kennen. Het beroep bracht de stad wereldwijde aandacht: Harvard Business School bestudeerde het als een masterclass in goedkope logistiek, en in 2003 bracht zelfs de toekomstige koning Charles tijd door met dabbawalas tijdens een reis naar Mumbai.
Nu worstelen de mannen die die reputatie hebben opgebouwd om te overleven. Het dabbawala-systeem zou zijn begonnen in de late 19e eeuw, toen Bombay snel uitbreidde en kantoormedewerkers overdag vers, zelfgekookt voedsel nodig hadden. Het idee wordt teruggevoerd op een Parsi-bankier die een man inhuurde om elke ochtend zijn lunch van huis op te halen, naar zijn kantoor te brengen en de lege doos later terug te brengen. In 1890 organiseerde Mahadeo Bachche het systeem in zijn moderne vorm met ongeveer 100 werknemers. Vroege dabbawalas gebruikten fietsen en gekleurde draden om te sorteren, later vervangen door het alfanumerieke codesysteem, met bezorgingen per fiets, motor en het voorstedelijke treinnetwerk.
Op zijn hoogtepunt bezorgden bijna 4.500 dabbawalas dagelijks ongeveer 50.000 lunchboxen. Maar de pandemie verstoorde dat. Kantoren sloten, mensen werkten thuis en dabbawalas die ooit 20 of 25 klanten per dag bedienden, bleven over met een handvol - sommigen met geen. Met weinig spaargeld vertrokken velen. Kantoren zijn sindsdien heropend, maar thuiswerk- en hybride werkmodellen hebben de dagelijkse vraag sterk verminderd. 'Na de lockdown begon het thuiswerken', zegt Kiran Gavande, secretaris van de Mumbai Tiffin Box Suppliers Association. 'Sommige mensen gaan nu maar twee of drie keer per week naar kantoor. Dit had een grote impact.'
Het aantal geregistreerde dabbawalas is gedaald van ongeveer 4.500 in 2018 tot ruwweg 1.500 vandaag. Tegelijkertijd is de relatie van Mumbai met voedsel veranderd. Online bezorgapps zoals Swiggy en Zomato, plus een groeiend aantal cloudkeukens die goedkope restaurantmaaltijden aanbieden, hebben mensen nieuwe keuzes gegeven. Waar de dabbawala ooit weinig concurrentie had - hij bezorgde zelfgekookte maaltijden voor slechts 2.000 roepies ($21; £16) per maand - concurreren ze nu met alles van biryani tot burgers met een tik op het scherm.
Balu Bhagu Shinde werkte 20 jaar als dabbawala voordat hij vertrok. De 41-jarige verdiende ooit ongeveer 20.000 roepies per maand met het bezorgen aan 15-20 klanten - genoeg om een gezin van vijf te onderhouden in een van de duurste steden van India. Eind 2020 waren er nog maar twee klanten over. Hij wachtte tot kantoren heropenden, maar klanten keerden nooit in grote aantallen terug. Nu is hij tuktuk-chauffeur en verdient hij ongeveer 15.000 roepies per maand. Hij zegt: 'Er zijn geen klanten, geen geld - wat moeten we doen? We vechten om te overleven.'
Voor degenen die bleven, betekent overleven vaak twee banen. Mauli Bachche, 40, is al twintig jaar dabbawala. Zijn dag begint om 07:00 uur; om 10:30 uur heeft hij lunchboxen verzameld en op treinen geladen. Vroeg in de middag zijn de bezorgingen klaar; om 14:00 uur begint de retourcyclus. Dan komt zijn tweede baan, het ophalen van dagelijkse