Een nieuwe studie suggereert dat moderne mensen niet uit één enkele locatie zijn voortgekomen, maar door interacties tussen groepen verspreid over Afrika. Terwijl wetenschappers lang het klimaat de schuld gaven van waar deze populaties zich vestigden, wijzen onderzoekers nu naar een meer persoonlijke boosdoener: malaria.

In een studie gepubliceerd in Science Advances onderzocht een team van het Max Planck Instituut voor Geo-antropologie, de Universiteit van Cambridge en andere medewerkers of Plasmodium falciparum - de parasiet achter de dodelijkste vorm van malaria - de vestigingskeuzes van mensen beïnvloedde tussen 74.000 en 5.000 jaar geleden. Die periode was cruciaal, vóórdat mensen zich wijd verspreidden buiten Afrika en vóórdat landbouw malaria nieuwe manieren gaf om feest te vieren.

De resultaten geven aan dat malaria, een van de oudste en meest hardnekkige frenemies van de mensheid, een grote rol speelde in het bepalen waar mensen hun kamp opsloegen. Regio's met een hoog overdrachtsrisico zeiden effectief tegen mensen: 'Blijf doorlopen, hier is niets te zien,' en duwden populaties uit elkaar. Gedurende tienduizenden jaren beïnvloedde deze scheiding hoe groepen elkaar ontmoetten, zich vermengden en genetisch materiaal uitwisselden, wat bijdroeg aan de patronen van menselijke diversiteit die we vandaag zien. Met andere woorden, ziekte was niet alleen een obstakel - het was een evolutionaire wingman met een muggenbeet.

'We gebruikten soortverspreidingsmodellen van drie belangrijke muggencomplexen samen met paleoklimaatmodellen,' legt hoofdauteur Dr. Margherita Colucci van het Max Planck Instituut voor Geo-antropologie en de Universiteit van Cambridge uit. 'Door deze te combineren met epidemiologische gegevens konden we het malaria-overdrachtsrisico in sub-Sahara Afrika schatten.' Het team vergeleek deze risicoschattingen vervolgens met een reconstructie van de omgevingen die vroege mensen daadwerkelijk konden bewonen, wat onthulde dat mensen consequent gebieden vermeden - of er niet konden blijven - waar malaria-overdracht bijzonder hoog was.

'De effecten van deze keuzes hebben de menselijke demografie de afgelopen 74.000 jaar gevormd, en waarschijnlijk veel eerder,' zegt professor Andrea Manica van de Universiteit van Cambridge, een senior auteur. 'Door menselijke samenlevingen over het landschap te fragmenteren, droeg malaria bij aan de populatiestructuur die we vandaag zien. Klimaat en fysieke barrières waren niet de enige krachten die bepaalden waar menselijke populaties konden leven.'

Herziening van de rol van ziekte in de menselijke geschiedenis: 'Deze studie opent nieuwe grenzen in onderzoek naar menselijke evolutie,' voegt professor Eleanor Scerri van het Max Planck Instituut voor Geo-antropologie, ook een senior auteur, toe. 'Ziekte is zelden beschouwd als een belangrijke factor die de vroegste prehistorie van onze soort vormgaf, en zonder oud DNA uit deze periodes was het moeilijk te testen. Ons onderzoek verandert dat verhaal en biedt een nieuw kader voor het verkennen van de rol van ziekte in de diepe menselijke geschiedenis.'

Materiaal verstrekt door Max Planck Instituut voor Geo-antropologie. Let op: Inhoud kan zijn bewerkt voor stijl en lengte.