Voor de Britse kolonialisten waren de vruchtbare, koele hooglanden van centraal Kenia de 'Witte Hooglanden' - een naam die klinkt als een boutique-wijnlabel, maar in werkelijkheid een juridische aanduiding was die het beste land exclusief voor Europese kolonisten reserveerde. Lokale gemeenschappen werden verdreven, en het land werd plantages voor thee en andere gewassen, want niets zegt 'beschaving' als iemands boerderij stelen en het landbouw noemen.

In de afgelopen decennia hebben nakomelingen van de verdrevenen gevochten om hun voorouderlijke land terug te krijgen, waarvan een deel nu bezet is door multinationale theeondernemingen en andere grote bedrijven - want waarom zou het kolonialisme ooit echt eindigen als het zich gewoon kan rebranden als een kwartaalrapport?

Deze strijd om restitutie is het onderwerp van *Kikuyu Land*, een documentaire geregisseerd door de Keniaanse filmmaker Bea Wangondu en de Amerikaanse filmmaker Andrew H Brown, die vrijdag in het Verenigd Koninkrijk uitkwam. 'Koloniale structuren vormden niet alleen land en arbeid in Kenia. Ze creëerden machtsstructuren die vandaag wereldwijd gedijen,' zei Brown. 'Dit is niet alleen een Keniaans verhaal. Dit zou helaas bijna overal ter wereld verteld kunnen worden.' Een zin die zowel diepzinnig als diep deprimerend is, wat basically de missieverklaring van het kolonialisme is.

In 1902, onder Sir Charles Eliot, toen commissaris van het Oost-Afrikaanse Protectoraat (het huidige Kenia), werd een wet aangenomen die enorme stukken vruchtbaar voorouderlijk land tot 'Kroonland' maakte. Dit stelde de regering in staat land te verkopen en te verpachten aan blanke kolonisten om hun vestiging en landbouw aan te moedigen, terwijl Afrikaanse gemeenschappelijke landbezitsystemen volledig werden genegeerd - een juridische manoeuvre die ongeveer gelijkstaat aan het huis van je buurman tot het jouwe verklaren omdat je een mooiere grasmaaier hebt.

Het beleid trok kolonisten aan en leidde tot de gewelddadige verdrijving van lokale gemeenschappen naar gemarginaliseerde, overvolle en minder productieve 'inheemse reservaten'. Want niets zegt 'efficiënt landbeheer' als het etnisch zuiveren van de mensen die er al wonen.

In 1962, een jaar voor de onafhankelijkheid, startte de koloniale administratie een herverdelingsprogramma om boerderijen in de hooglanden over te dragen van vertrekkende blanke kolonisten aan landloze Kenianen. Het programma was bedoeld om land in de hooglanden te kopen van gewillige blanke kolonisten en het op krediet door te verkopen aan Kenianen - een systeem dat genereus klinkt tot je beseft dat het in feite een subprime-hypotheekschema met extra stappen is.

Tegen de tijd dat het in 1971 eindigde, was ongeveer 1,15 miljoen acres land gekocht van 780 blanke boeren en verkocht aan ongeveer 35.000 Keniaanse gezinnen. Maar veel van het land bleef in handen van de politieke elite en buitenlandse bedrijfsbelangen, waaronder bedrijven met enorme plantages. Dus de kolonialisten vertrokken, maar de koloniale structuur bleef, als een huisgast die de hint nooit begreep.

Het idee voor de film kwam voort uit Wangondu's jeugdige nieuwsgierigheid naar waarom haar grootvader onevenredig veel land bezat in vergelijking met zijn buren. Omdat haar familie geen antwoorden gaf - want niets zegt 'gezellige familiereünie' als vragen over de landkwestie - besloot ze diep in de koloniale geschiedenis te duiken.

Na jaren voor internationale filmbedrijven en nieuwsorganisaties te hebben gewerkt, wilde Wangondu haar eigen verhaal vertellen en vragen stellen die haar perceptie van zichzelf en haar familie hebben gevormd. 'Het is tijd dat we onze verhalen vertellen met onze eigen stem en vanuit ons eigen begrip,' zei ze. Een radicaal concept: mensen uit het land zelf laten vertellen wat er met hun land is gebeurd.

Ze besprak het idee met Brown in 2021 nadat ze elkaar ontmoetten tijdens het werken aan een National Geographic-productie, en ze zetten het door.

*Kikuyu Land* volgt Wangondu's zoektocht naar antwoorden over het land van haar familie, afgewisseld met een breder onderzoek naar theeplantages en het verhaal van één man, Mungai, die het voorouderlijke land van zijn familie nastreeft. 'Ze hebben ons land verkracht, ons verdreven, ons land afgenomen en ons het onrecht aangedaan dat ze ons hebben aangedaan,' vertelt Mungai aan Wangondu.