Najnowsze obserwatorium astrofizyczne NASA, Kosmiczny Teleskop Nancy Grace Roman, ma wystartować 30 sierpnia 2026 roku na pokładzie rakiety SpaceX Falcon Heavy z kompleksu startowego 39A w Kennedy Space Center na Florydzie. Bo nic nie mówi „nauka na najwyższym poziomie” jak rakieta nazwana na cześć ciężarówki.

Teleskop zaparkuje w drugim punkcie Lagrange'a Ziemia-Słońce (L2), grawitacyjnym słodkim miejscu oddalonym o około 930 000 mil (1,5 miliona kilometrów) od Ziemi, gdzie będzie mógł cieszyć się niezakłóconym widokiem kosmosu bez spalania dużej ilości paliwa. To w zasadzie miejsce parkingowe dla kamperów w kosmosie.

Roman będzie używać światła podczerwonego, aby patrzeć przez pył i na ogromne odległości. Jego główne lustro o średnicy 7,9 stopy (2,4 metra) zbiera dużo światła – bo więcej światła oznacza drobniejsze szczegóły, co jest koncepcją odnoszącą się również do okularów do czytania.

Lustro zasila dwa instrumenty naukowe: Szerokokątny Instrument Polowy, kamerę podczerwoną o rozdzielczości 300 megapikseli, która może patrzeć miliardy lat wstecz, oraz Instrument Koronograficzny, który blokuje światło gwiazd, aby ujawnić planety prawie miliard razy słabsze niż ich gwiazda macierzysta. To jak dostrzeżenie świetlika obok reflektora, ale z lepszą optyką.

Naukowcy skupią się na trzech kosmicznych tajemnicach: ciemnej energii, ciemnej materii i egzoplanetach. Ciemna energia – tajemnicza siła powodująca przyspieszone rozszerzanie się wszechświata – stanowi około 68% zawartości wszechświata, a ostatnie obserwacje sugerują, że jej ciśnienie zmienia się w czasie. Bo jeśli jest jedna rzecz, której wszechświat potrzebuje, to więcej nieprzewidywalnego zachowania.

Egzoplanety: znaleźliśmy ponad 6000, ale prawdopodobnie istnieją miliardy. Roman ma odkryć więcej dziwaków i znaleźć planety w strefach zamieszkiwalnych, co może być kluczem do znalezienia światów podobnych do Ziemi. Wreszcie szansa na znalezienie planety, która nie jest gazowym olbrzymem ani rozżarzonym głazem.

Ciemna materia, niewidzialny klej spajający galaktyki, pozostaje zagadką. Roman będzie śledzić powstawanie galaktyk w historii kosmosu. Jeśli cząstki ciemnej materii są ciężkie i ospałe, galaktyki powinny powstawać wcześnie; jeśli lekkie i szybkie – później. Tak czy inaczej, jesteśmy o krok bliżej do w końcu złapania tych nieuchwytnych cząstek na gorącym uczynku.

Teleskop nosi imię Nancy Grace Roman, pierwszej głównej astronom NASA i pierwszej kobiety na stanowisku kierowniczym. Wspierała Kosmiczny Teleskop Hubble'a i brała udział w każdej ważnej decyzji, zdobywając tytuł „matki Hubble'a”. Urodziła się 16 maja 1925 roku w Nashville w stanie Tennessee, a zmarła 25 grudnia 2018 roku. Najwyraźniej zasłużyła na teleskop nazwany jej imieniem bardziej niż większość.

Zbudowanie Romana wymagało ponad tysiąca techników i inżynierów, w tym techników instrumentów, inżynierów mechaników i astrofizyków – plus ludzi od fotografii, zarządzania, mediów społecznościowych i wideografii. Bo nawet teleskop kosmiczny potrzebuje dobrego konta na Instagramie.