Przez dziesięciolecia po tym, jak naukowcy po raz pierwszy zidentyfikowali wirusa Ebola w 1976 roku, epidemie były skromnymi wydarzeniami, dotykającymi co najwyżej kilkuset osób. Ale te sielskie czasy ograniczonych epidemii najwyraźniej się skończyły. W ostatnich latach epidemie zakażają tysiące, a nawet dziesiątki tysięcy osób w wielu krajach. Epidemia w Afryce Zachodniej w 2014 roku zainfekowała ponad 28 000 osób w 10 krajach na trzech kontynentach, podczas gdy obecna erupcja – która rozpoczęła się na początku maja i nie wykazuje oznak spowolnienia – spowodowała już 363 potwierdzone przypadki w Demokratycznej Republice Konga i przekroczyła granicę Ugandy.

Zwykłe wyjaśnienie jest takie, że większe i bardziej połączone populacje ludzkie dają patogenom więcej okazji do rozprzestrzeniania się. Ale istnieje bardziej fundamentalny czynnik: transformacja ekologii Ebola, która jest częściowo przekształcana przez globalne pragnienie minerałów napędzających naszą zaawansowaną technologicznie gospodarkę.

Przez większość czasu wirusy takie jak Ebola żyją spokojnie w nietoperzach, nie wyrządzając im krzywdy. Nietoperze w miejscach takich jak DRK, która obejmuje 60% drugiego co do wielkości lasu deszczowego na świecie, zazwyczaj docierają tylko do kilku osób w odległych lokalizacjach, powodując małe epidemie, które szybko wygasają. Przy wielokrotnych ekspozycjach ludzie mieszkający w pobliżu nietoperzy przenoszących Ebolę nabywają pewną odporność – jedno badanie wykazało, że prawie 20% mieszkańców lasów w Gabonie wykształciło ochronę immunologiczną przeciwko wirusowi Ebola.

Ale wycinanie drzew zamieszkałych przez nietoperze zrywa tę delikatną równowagę. Nietoperze nie znikają; wciskają się w pozostałe fragmenty lasu, będąc bliżej ludzi, zwiększając kontakt z ich wirusową krwią, śliną i odchodami. Dlatego, jak wykazała analiza z 2025 roku, każdy procent wzrostu wylesiania w Afryce Środkowej zwiększa częstość występowania malarii i Ebola o 20% do 40%. Dlatego epidemia z 2014 roku była poprzedzona utratą 85% pokrywy leśnej w południowo-zachodnim zakątku Gwinei, gdzie wybuchła epidemia. A obecna epidemia Ebola w Bundibugyo wpisuje się w ten wzór, poprzedzona rekordową utratą 1,5 miliona akrów lasów deszczowych w dorzeczu Konga w 2024 roku, według danych satelitarnych Global Forest Watch.

Wylesianie przez ludzkość nie jest nowe. Ale w DRK pojawił się nowy czynnik: tak zwane „rzemieślnicze” wydobycie. Miejscowi ludzie kopią minerały, takie jak złoto, koltan i kobalt, aby sprzedać je do globalnego łańcucha dostaw za pośrednictwem nieformalnej sieci przemytników i pośredników. Górnictwo rzemieślnicze zatrudnia szacunkowo 2 miliony ludzi w DRK, w tym ponad 380 000 w regionie wschodnim. Kraj jest największym na świecie producentem kobaltu i największym w Afryce producentem miedzi, ale z powodu niestabilności politycznej i konfliktów większość jego bogactwa mineralnego – wycenianego na 24 biliony dolarów – pozostaje niewykorzystana przez komercyjne górnictwo. Tymczasem globalne zapotrzebowanie na minerały „3TG” (wolfram, cyna, tantal i złoto) potrzebne do produktów technologicznych, od półprzewodników po smartfony, ma się potroić. W wyścigu o przeciwdziałanie dominacji Chin, Donald Trump zawiesił w 2018 roku zasady dotyczące „minerałów konfliktowych”, a w zeszłym roku podpisał umowę z DRK o dostępie do minerałów w zamian za bezpieczeństwo.

Dla ludzi żyjących wśród bogatych w minerały lasów wybór sprowadza się do rolnictwa na własne potrzeby – obecnie nękanego przez nieregularne opady deszczu z powodu zmian klimatu, spadającą żyzność gleby i zniszczone przez konflikty rynki rolne – lub górnictwa. Kiedy ekonomista Malte Ladewig przeprowadził ankietę wśród lokalnych mieszkańców wschodniej DRK, odkrył, że górnictwo rzemieślnicze stało się „powszechną działalnością zarobkową” obejmującą ponad 30% gospodarstw domowych.

Ale polowanie na minerały zmienia ekologię Ebola w osobliwy sposób, który wzmacnia rozprzestrzenianie się patogenu. Rolnicy wchodzą do lasów od krawędzi; górnicy nurkują głęboko w głąb. Rosnące ceny minerałów przyciągają ludzi z całego świata, w tym tych bez nabytej odporności stałych mieszkańców lasów. Z dala od osiedli utrzymują się poprzez polowanie, co prowadzi do intymnego kontaktu między ludźmi a zwierzętami. Jeśli ich zdobycz obejmuje zwierzęta przenoszące Ebolę, wszelkie patogeny mogą łatwo rozprzestrzeniać się w prowizorycznych miasteczkach górniczych z n