De ziekte van Alzheimer wordt vaak in cijfers beschreven – miljoenen getroffen, stijgende aantallen, kosten in de biljoenen. Maar voor families is het minder een statistiek en meer een slow-motion horrorfilm. 'Het is een langdurig afscheid,' zegt professor Nicholas Tonks van het Cold Spring Harbor Laboratory, wiens moeder leed aan de ziekte. 'Je verliest de persoon stukje bij beetje.' Vrolijke kost.

Een belangrijke verdachte bij Alzheimer is al lang de ophoping van amyloïde-β (Aβ)-plaques in de hersenen – troep die zich ophoopt als ongewassen vaat in een studentenhuis. Nu hebben Tonks, promovendus Yuxin Cen en postdoc Steven Ribeiro Alves ontdekt dat het blokkeren van een eiwit genaamd PTP1B het leervermogen en geheugen kan verbeteren in muismodellen van de ziekte. Ja, muizen. Maar het is een begin.

Tonks ontdekte PTP1B voor het eerst in 1988 en heeft sindsdien tientallen jaren besteed aan het uitzoeken wat het doet. Het blijkt dat PTP1B een vriendschap sluit met een ander eiwit, milttyrosinekinase (SYK), dat helpt bij het reguleren van microglia – de immuuncellen van de hersenen die normaal gesproken overtollig Aβ opruimen. 'In de loop van de ziekte raken deze cellen uitgeput en minder effectief,' zegt Cen. 'Onze resultaten suggereren dat PTP1B-remming de microglia-functie kan verbeteren, waardoor Aβ-plaques worden opgeruimd.' Dus eigenlijk: geef de schoonmaakploeg van de hersenen een peptalk.

Alzheimer is ook sterk gekoppeld aan obesitas en type 2-diabetes, beide risicofactoren die bijdragen aan de wereldwijde last. Omdat PTP1B al een therapeutisch doelwit is voor stofwisselingsstoornissen, maakt deze connectie het een nog aantrekkelijker doelwit. Twee vliegen in één klap met één eiwitremmer.

Huidige Alzheimer-therapieën richten zich meestal op het verminderen van Aβ-ophoping, maar hun voordelen zijn vaak teleurstellend. 'Het gebruik van PTP1B-remmers die meerdere aspecten van de pathologie aanpakken, waaronder Aβ-klaring, zou een extra effect kunnen hebben,' zegt Ribeiro Alves. Het Tonks-lab werkt nu samen met DepYmed, Inc. om PTP1B-remmers te ontwikkelen. Tonks ziet mogelijkheden om deze te combineren met bestaande goedgekeurde medicijnen. 'Het doel is om de progressie van Alzheimer te vertragen en de kwaliteit van leven van patiënten te verbeteren,' zegt hij. Wat, weet je, mooi zou zijn.