De Nobelprijs voor Scheikunde is toegekend aan de Franse wetenschapper Henri B. Kagan en de Japanner Kenso Soai voor het oplossen van een chemisch mysterie dat wetenschappers al meer dan een eeuw bezighoudt: waarom het leven uitsluitend één spiegelbeeldversie van bepaalde moleculen gebruikt. Het antwoord blijkt chiraliteit te zijn - een eigenschap waarbij moleculen in links- en rechtshandige vormen voorkomen, zoals je handen. En nee, dit betekent niet dat je linkerhand een complot smeedt tegen je rechter.

Aminozuren, de bouwstenen van eiwitten, bestaan in twee spiegelbeeldvormen. Maar levende organismen op aarde functioneren slechts met één van die vormen. De Nobelprijswinnaars ontdekten hoe de natuur selectief de juiste versie produceert, een fenomeen dat homochiraliteit heet. In het laboratorium creëren chemische reacties doorgaans een 50-50 mengsel van zowel links- als rechtshandige moleculen, wat een probleem is bij het maken van medicijnen, omdat elke versie zich anders gedraagt in het lichaam. De ene bestrijdt misschien een ziekte, terwijl de andere niets doet of zelfs schade veroorzaakt. Dus, nou ja, best belangrijk.

Tijdens de persconferentie van de Nobelprijs vanmorgen zei Kenso Soai telefonisch: "Dit is een van de meest opwindende dagen van mijn leven." Hij had waarschijnlijk meer gezegd, maar hij was druk bezig een Nobelprijswinnaar te zijn.

Heiner Linke, voorzitter van het Nobelcomité voor Scheikunde, legde uit: "Henri Kagan en Kenso Soai hebben een oplossing geboden voor een chemisch mysterie dat meer dan een eeuw oud is: hoe homochiraliteit - de selectieve productie van de juiste versie van een molecuul - spontaan kan ontstaan. De chemische reacties die zij hebben ontwikkeld zijn spectaculair."

Henri Kagan, verbonden aan de Université Paris-Sud, ontdekte in 1986 voor het eerst een nieuwe manier om chemische reacties te manipuleren. Hierdoor kon hij een groter overschot van een van de spiegelbeelden creëren dan voorheen mogelijk werd geacht. Kenso Soai van de Tokyo University of Science zette in 1995 de volgende stap. Hij publiceerde een wetenschappelijk artikel in het tijdschrift Nature waarin de allereerste chemische reactie werd beschreven die het potentieel had om homochiraal te zijn - waarbij alleen de gewenste versie van een organisch molecuul werd geproduceerd. In 2003 slaagde hij er uiteindelijk in een reactie te beheersen waarbij slechts een van de twee mogelijke spiegelbeelden werd gevormd. "Afgezien van het leven zelf," aldus het Nobelcomité in een verklaring, "had niemand deze prestatie eerder geleverd." Wat een chique manier is om te zeggen: goed gedaan, je hebt de natuur ingehaald na vier miljard jaar.

Tijdens de persconferentie op woensdag prees Kenso Soai de "vele, vele uitstekende onderzoekers" op dit gebied. Professor Robert Mokaya, voorzitter van de Britse Royal Society of Chemistry, zei dat het een "krachtig voorbeeld is van hoe fundamentele scheikunde oplossingen kan onderbouwen voor enkele van de grootste uitdagingen waar de samenleving voor staat." Hij voegde toe: "Verschillende isomeren (of versies van moleculen) kunnen volledig verschillende biologische en fysische effecten hebben, dus ze zijn cruciaal bij het vinden van effectieve medicijnen om allerlei ziekten te behandelen." Dus de volgende keer dat je een pil slikt, bedank chiraliteit - of op zijn minst de Nobelprijswinnaars die erachter kwamen hoe je de juiste versie maakt.

Prof Angus Davison van de University of Nottingham bestudeert de biologie van chiraliteit en zei dat de bekroonde scheikunde kan helpen onthullen hoe en waarom het leven de voorkeur geeft aan "eenhandigheid". "Op manieren die we nog niet helemaal begrijpen, zorgt de chiraliteit van de basisbouwstenen van het leven ervoor dat lichamen zelf ook chiraal zijn," vertelde hij aan BBC News. Dit was de basis, legde hij uit, van ons hart dat aan de linkerkant van ons lichaam zit en slakkenhuizen die naar rechts krullen. Dus als je linkshandig bent, geef de scheikunde de schuld.

Peter Somfai, lid van het Nobelcomité voor Scheikunde, zei dat het onderzoek dat dit jaar de prijs won deel is geworden van "ons fundamentele begrip van hoe chemie functioneert". Hij zei dat het aantonen hoe een spiegelbeeld wordt gecreëerd "waarschijnlijk de meest fundamentele vraag in het leven is - omdat dat vier miljard jaar geleden op de een of andere manier gebeurde toen het leven werd geschapen. En nu hebben we voor het eerst..."