Wat wetenschappers een 'enorme ontdekking' noemen (en wat de rest van de wereld 'eindelijk' noemt): een 27-jarige man heeft sperma geproduceerd uit testisweefsel dat werd ingevroren toen hij een kind was - 16 jaar nadat het was verwijderd. De Belgische man liet het weefsel in 2008 op 10-jarige leeftijd cryopreserveren, voordat hij een hoge dosis chemotherapie onderging voor sikkelcelziekte, een behandeling die doorgaans zowel de vruchtbaarheid als de slechte bloedcellen wegvaagt.

Prof. Ellen Goossens van de Vrije Universiteit Brussel, die de proef leidde, zei: 'Dit is een enorme ontdekking. Veel meer mensen zullen hoop hebben dat ze biologische kinderen kunnen krijgen.' De kliniek begon in 2002 met het invriezen van testisweefsel van prepuberale patiënten, toen het veld - zoals Goossens het verwoordde - 'nog in de kinderschoenen stond'. Destijds vertelden ze families dat ze niet konden garanderen dat het ingevroren weefsel ooit zou werken. Blijkt dat geduld en een vriezer veel kunnen bereiken.

Chemotherapie en radiotherapie redden levens, maar laten kinderen met kanker en sikkelcelziekte vaak onvruchtbaar achter. Na de puberteit kunnen artsen sperma verzamelen voor IVF, maar prepuberale jongens hebben die optie niet - hun testikels bevatten spermatogoniale stamcellen (spermavoorgangers) en Sertoli-cellen die als 'verpleegcellen' fungeren, maar nog geen echt sperma.

Vorig jaar werden vier weefselfragmenten teruggeplaatst in de overgebleven testikel van de man en vier onder de huid van zijn scrotum. Na een jaar produceerden twee transplantaten in de testikel rijp sperma, dat werd verzameld en ingevroren. Omdat de weefselfragmenten niet verbonden zijn met de zaadleider, zal het sperma niet vanzelf in het sperma verschijnen - dus de onderzoekers zullen het direct moeten extraheren. De resultaten verschijnen in een preprint die nog niet peer-reviewed is.

'Het geïsoleerde sperma zag er normaal uit,' zei Goossens. 'We moeten nog zien of het een eicel kan bevruchten.'

Prof. Rod Mitchell, die een vergelijkbare proef leidt aan het Centre for Reproductive Health van de Universiteit van Edinburgh, noemde het 'een bewijs van principe bij mensen' en zei dat zijn kliniek verwacht 'binnenkort' de eerste transplantaties uit te voeren. Het team in Edinburgh begon in 2014 met het bewaren van weefsel en heeft, samen met collega's in Oxford en Londen, monsters van meer dan 1.000 Britse patiënten. Wereldwijd hebben meer dan 3.000 patiënten testisweefsel laten invriezen, en ongeveer 200 Britse patiënten per jaar zouden ervan kunnen profiteren.

'Ik heb altijd geloofd dat het zou werken,' zei Mitchell. 'Als je weefsel invriest en cellen in leven houdt, dan zouden ze het potentieel moeten hebben. Je plaatst het weefsel terug in de perfecte omgeving om het te stimuleren. Wetenschappelijk en biologisch gezien is het logisch. In werkelijkheid is het nog steeds verbazingwekkend.'

De eerste patiënt beslist nu of hij een nieuwe ronde transplantaten wil ondergaan om meer sperma te verzamelen of door wil gaan met IVF. Hoe dan ook, de gok met het ingevroren weefsel - 16 jaar in de maak - heeft eindelijk zijn vruchten afgeworpen.