Het zee-ijs is aan het verdwijnen uit Oost-Groenland, en in een ontwikkeling die wetenschappers zowel wenkbrauwen als klemborden doet optrekken, grijpen reuzenwalvissen de kans om te verhuizen naar voorheen ontoegankelijke gebieden.

Een decennialange studie heeft honderden van 's werelds grootste walvissen - waaronder bultruggen, gewone vinvissen en dwergvinvissen - geregistreerd en gefilmd terwijl ze zich in de ijsvrije zeeën langs de kust in de zomer voeden. Historisch gezien werden deze zeezoogdieren buitengesloten van deze kustwateren door ijs. Maar nu, terwijl klimaatverandering de zee opwarmt en dat ijs doet smelten, hebben ze zich aangepast. Want wie zou er nu niet een bevroren woestenij willen ruilen voor een all-you-can-eat buffet?

Wetenschappers beschrijven het resultaat als seizoensgebonden Arctische 'voedselwaanzin', onderdeel van een grote regimeverandering in het oceaanmilieu langs Oost-Groenland. De verandering is dramatisch: scheepsonderzoeken in de regio registreerden tot 2006 geen enkele waarneming van bultruggen daar. In 2007 werden zeven bultruggen gezien, en tegen 2024 waren er 150 scheepswaarnemingen van deze reuzenwalvissen.

De eerste systematische luchtonderzoeken van baleinwalvissen - een groep die vinvissen, dwergvinvissen en bultruggen omvat - voor de kust van Oost-Groenland werden uitgevoerd door onderzoekers tijdens de zomers van 2015 en 2024. Ze combineerden die informatie met de sporen van 15 met satelliet gelabelde walvissen en getuigenissen van Inuit-jagers, die allemaal een beeld opbouwden van wat hoofonderzoeker Prof. Mads Peter Heide-Jørgensen een 'grote ecologische regimeverandering' noemde.

Naar schatting bezochten 4.000 bultruggen, 6.000 gewone vinvissen en 6.000 dwergvinvissen de Groenlandse Zee in de zomer van 2024. Prof. Heide-Jørgensen, van het Groenlands Instituut voor Natuurlijke Hulpbronnen, vertelde aan BBC News dat de veranderingen in de regio 'waarschijnlijk de meest radicale zijn die we overal in het subarctische gebied kunnen zien'. Die verschuiving wordt gedreven door stijgende zeetemperaturen en voedselbeschikbaarheid. De walvissen lijken zich te voeden met vissen die naar de opwarmende wateren van Oost-Groenland zijn verhuisd.

De onderzoekers schatten dat de drie walvissoorten tijdens een zomers voedingsseizoen minstens 800.000 ton vis en krill zouden consumeren. Maar het is niet duidelijk uit deze studie of de verandering een algehele toename van walvispopulaties weerspiegelt of slechts een herverdeling vanuit andere gebieden.

Andere experts met wie de BBC sprak, maakten zich zorgen dat de studie suggereerde dat er een toestroom van dieren uit West-Groenland was - een gevoelig onderwerp in Groenland, waar sommige walvissen worden bejaagd. Maar de wetenschappers zeiden dat hun bevindingen wel suggereren dat deze 'opportunistische' baleinwalvissen zich lijken aan te passen en misschien zelfs profiteren van de verandering.

Andere Arctische soorten verkeren echter 'nu in de problemen', legde Prof. Heide-Jørgensen uit. Dieren zoals narwallen en beluga's delen hun leefgebied met - of worden zelfs verdrongen door - deze andere walvissen. 'Voor sommige soorten is klimaatverandering niet per se een probleem - het opent nieuwe kansen', zei Prof. Heide-Jørgensen, 'maar andere soorten verliezen hun leefgebied.'

De studie is gepubliceerd in het tijdschrift Frontiers in Marine Science.