Operatie Epic Fury heeft tot nu toe geen van Donald Trumps oorlogsdoelen bereikt, maar het zou de wereldwijde transitie naar schone energie, waar hij een hekel aan heeft, wel kunnen versnellen. Vorige week bracht de nieuwste woordenwisseling in de impasse rond de Straat van Hormuz. Iran 'stikt als een volgestopte varken' in de olie die het niet kan exporteren vanwege de Amerikaanse blokkade, beweerde Trump. Vanuit Teheran schoot de hoogste leider terug dat buitenlanders die 'kwaadaardig begeren' naar de waterweg, 'daar niets te zoeken hebben, behalve op de bodem van de wateren'. Voor de rest van de wereld riep de uitwisseling het spookbeeld op van een langdurige patstelling.
Ondertussen vermeldt de energiecrisistracker van het Internationaal Energieagentschap bijna 40 landen die noodmaatregelen hebben genomen in het licht van torenhoge olie- en gasprijzen, van Laos dat de schoolweek verkort tot drie dagen tot Nepal dat oproept om gasflessen half te vullen. Zelfs voor hoge-inkomenslanden zoals het VK zal de impact pijnlijk zijn, zoals de nieuwste prognoses van de Bank of England vorige week lieten zien. In ontwikkelingslanden kan het catastrofaal zijn, nu de kosten van energie en kunstmest de pan uit rijzen.
Maar hoewel de directe vooruitzichten somber zijn, versnelt deze fossiele brandstofcrisis ook de onvermijdelijke wereldwijde verschuiving weg van olie en gas en de giftige geopolitiek die ze creëren. In de nasleep van de olieschokken in de jaren 70 probeerden zwaar getroffen westerse staten hun afhankelijkheid te verminderen van een grondstof waarvan de aanvoer afhankelijk bleek van de grillen van het producentenkartel OPEC. Dat betekende het invoeren van brandstofefficiëntienormen voor auto's en een drive voor kernenergie in Japan en Frankrijk, zoals Kate Mackenzie onlangs schreef in een artikel voor The Break-down over dit proces van 'vraagvernietiging'.
Vijftig jaar later zijn goedkope, schone alternatieven voor veel toepassingen van fossiele brandstoffen veel gemakkelijker en goedkoper beschikbaar - zoals Mackenzie zegt: 'Ongeveer 45% van de wereldwijd verbruikte ruwe olie wordt gebruikt voor wegtransport, waarvan een groot deel steeds goedkoper te elektrificeren is.' Autofabrikanten melden een sterke toename van de vraag naar elektrische voertuigen als gevolg van de oorlog in Iran: de Britse baas van Renault noemt het een 'seismische verschuiving'. In continentaal Europa lag de vraag in maart 51% hoger dan een jaar eerder. Ook op regeringsniveau is er hernieuwde zorg over het verminderen van de greep van olie en gas, gezien het nu duidelijke feit dat vrije doorgang door de Straat niet als vanzelfsprekend kan worden beschouwd.
Er werden veel tegenstrijdige redenen gegeven voor de verrassende uittreding van de Verenigde Arabische Emiraten uit de OPEC vorige week, maar misschien is een motivatie om de leveringen op te voeren en zoveel mogelijk olie en gas te verschuiven in de resterende jaren van het fossiele brandstoftijdperk. In een bericht van de CERAWeek-energieconferentie in Texas eerder deze maand vergeleek de grondstoffenanalist Nick Birman-Trickett de waarschijnlijke langetermijnimpact van de huidige schok met de lessen die landen leerden die hard werden getroffen door de soevereine schuldencrises van 1997-98. Die tumultueuze periode van wanbetalingen en devaluaties leidde tot een vastberadenheid onder opkomende economieën, waaronder China, om aanzienlijke deviezenreserves op te bouwen als buffer tegen toekomstige crises - en exportgedreven groei te begunstigen om de nodige overschotten op te bouwen, met neveneffecten voor de wereldeconomie.
Evenzo, lang nadat het Midden-Oostenconflict voorbij is, zegt Birman-Trickett: 'Overheden die overleven, zullen de logica van reserveaccumulatie nemen en deze op nieuwe manieren toepassen op energie, energiezekerheid en buitenlands beleid.' In de huidige wereldeconomie, waar alternatieven voor koolwaterstoffen ruim voorhanden zijn, zal dat betekenen 'zo snel mogelijk zoveel mogelijk zonne-, wind-, batterij- en kerncapaciteit uitbouwen'.
Sommige landen lijken die les al uit de crisis te trekken. Zoals de Zuid-Koreaanse president Lee Jae Myung het onlangs verwoordde: 'Het is een situatie zo ernstig dat zelfs ik niet kan slapen. Zuid-Korea moet snel overstappen op hernieuwbare energie. Als we afhankelijk blijven van fossiele energie, wordt de toekomst extreem riskant.' In Vietnam zijn er plannen