We kennen het allemaal: je staat in een stoffige oude kelder, de lucht voelt zwaar en je kunt het gevoel niet van je afschudden dat er iets uit de schaduwen naar je staat te kijken. Maar volgens een nieuwe studie gepubliceerd in Frontiers in Behavioral Neuroscience is de boosdoener misschien geen spook – het is waarschijnlijk gewoon het loodgieterswerk van het gebouw dat trilt op een frequentie waar je lichaam een hekel aan heeft.

Dat griezelige gevoel, zeggen wetenschappers, kan worden veroorzaakt door infrageluid – extreem laagfrequente geluidsgolven onder de 20 Hertz (Hz) die mensen niet bewust kunnen horen. Deze trillingen komen van natuurlijke bronnen zoals stormen en door de mens gemaakte bronnen zoals verkeer, industriële apparatuur en, ja, verouderde ventilatiesystemen. Terwijl sommige dieren infrageluid gebruiken om met elkaar te communiceren, worden mensen er blijkbaar gewoon geïrriteerd van.

"Infrageluid is alomtegenwoordig in alledaagse omgevingen, het komt voor bij ventilatiesystemen, verkeer en industriële machines," zei prof. Rodney Schmaltz van de MacEwan University, senior auteur van het artikel. "Veel mensen worden eraan blootgesteld zonder het te weten." Hij voegde eraan toe dat een bezoek aan een zogenaamd spookhuis je een geagiteerd gevoel kan geven zonder duidelijke reden. "In een oud gebouw is de kans groot dat er infrageluid aanwezig is, vooral in kelders waar verouderde leidingen en ventilatiesystemen laagfrequente trillingen produceren. Als je zou worden verteld dat het gebouw spookte, zou je die agitatie kunnen toeschrijven aan iets bovennatuurlijks. In werkelijkheid ben je misschien gewoon blootgesteld aan infrageluid."

Om dit te testen, rekruteerden onderzoekers 36 deelnemers en lieten ze alleen in een kamer zitten terwijl ze naar kalmerende of onrustige muziek luisterden. Bij de helft van de groep lieten verborgen subwoofers stiekem infrageluid van 18 Hz horen. Na de sessie rapporteerden deelnemers hoe ze zich voelden, beoordeelden ze de emotionele toon van de muziek en raadden ze of er infrageluid was afgespeeld. De onderzoekers verzamelden ook speekselmonsters voor en na om cortisolspiegels te meten.

De resultaten waren duidelijk: blootstelling aan infrageluid leidde tot hogere cortisolspiegels en meer zelfgerapporteerde prikkelbaarheid. Deelnemers vonden de muziek ook droeviger en voelden zich minder betrokken. Maar hier komt het addertje onder het gras: ze konden niet betrouwbaar aangeven of er infrageluid werd afgespeeld. "Deelnemers konden niet betrouwbaar identificeren of infrageluid aanwezig was, en hun overtuigingen over of het aan stond hadden geen waarneembaar effect op hun cortisol of stemming," zei Schmaltz.

Eerste auteur Kale Scatterty, een promovendus aan de University of Alberta, merkte op dat hoewel prikkelbaarheid en cortisol van nature met elkaar verbonden zijn, "blootstelling aan infrageluid effecten had op beide uitkomsten die verder gingen dan die natuurlijke relatie." Het zit dus niet alleen tussen je oren – het zit in je endocriene systeem.

Het exacte biologische mechanisme blijft een mysterie, maar de onderzoekers waarschuwen dat langdurige blootstelling de cortisolspiegels verhoogd kan houden, wat mogelijk schadelijk is voor de mentale en fysieke gezondheid. "Verhoogde cortisolspiegels helpen het lichaam om te reageren op directe stressoren door een staat van waakzaamheid op te wekken," zei prof. Trevor Hamilton van de MacEwan University, corresponderend auteur. "Dit is een evolutionair aangepaste reactie die ons in veel situaties helpt. Langdurige cortisolafgifte is echter niet goed."

Omdat de studie klein was, voerde het team aanvullende analyses uit om hun bevindingen te bevestigen, die standhielden voor matige tot grote effecten. Maar grotere en diversere studies zijn nodig. "Tot nu toe hebben we alleen een specifieke frequentie getest," zei Scatterty. "Er kunnen nog veel meer frequenties en combinaties zijn die hun eigen verschillende effecten hebben."

Schmaltz, die pseudowetenschap en desinformatie bestudeert, bood een praktische conclusie: "De volgende keer dat er iets onverklaarbaar mis voelt in een kelder of oud gebouw, overweeg dan dat de oorzaak trillende leidingen kunnen zijn in plaats van rusteloze geesten." Dus ga je gang, bel een exorcist – maar bel misschien eerst een loodgieter.