Sześć miesięcy po tym, jak ognisko hantawirusa groziło rozprzestrzenieniem się na skalę międzynarodową, a gdy epidemia Eboli uparcie nie chce się zakończyć, dociera do nas wieść, że rosyjski pracownik laboratorium mógł umrzeć na dżumę płucną. Nic tak nie mówi "globalna społeczność zdrowotna" jak śmiercionośny patogen, który nie uznaje granic, podczas gdy ludzie odpowiedzialni za jego powstrzymanie tkwią w geopolitycznych sprzeczkach, wzajemnej nieufności i wspólnym zobowiązaniu do nieoddzwaniania.

Rosyjscy urzędnicy bagatelizują doniesienia, a ryzyko rozprzestrzenienia się na arenie międzynarodowej wydaje się niskie. Nieleczona dżuma płucna jest często śmiertelna, owszem, ale wczesne podanie antybiotyków i lokalna izolacja skutecznie tłumią ogniska. Dobra wiadomość: to prawdopodobnie nie sequel. Zła wiadomość: incydent obnaża światowe zabezpieczenia biosafety i biosecurity jako patchwork nadziei i taśmy klejącej. Mamy do czynienia z zoonotycznymi przeskokami nowych patogenów, niebezpiecznymi badaniami gain-of-function (to badania nad tym, jak patogeny stają się bardziej śmiercionośne lub zakaźne, dla tych, którzy śledzą temat w domu) i słabymi zabezpieczeniami laboratoryjnymi – a wszystko to potęgowane przez postępy w sztucznej inteligencji. Bo czego brakowało tej osi czasu, to AI, która mogłaby pomóc złoczyńcom zwiększać patogenność lub tworzyć zupełnie nowe patogeny.

Podejrzany przypadek dżumy w Rosji przypomina w sposób niesamowity wczesne reakcje na COVID-19 i SARS. Kreml nie zgłosił przypadku do Światowej Organizacji Zdrowia, jak wymagają tego przepisy międzynarodowe. Zamiast tego WHO dowiedziała się o nim z doniesień medialnych – międzynarodowy odpowiednik dowiedzenia się o zwolnieniu z pracy z tweeta. Gdy WHO oficjalnie poprosiła o weryfikację, Rosja udzieliła mglistych zapewnień. Brak przejrzystości co do badań w syberyjskim laboratorium czy okoliczności zakażenia.

Ekspozycja rosyjskiego pracownika laboratorium na dżumę płucną rodzi poważne pytania o biosecurity. Jak dotąd placówka w Irkucku wydaje się skupiać na cywilnym nadzorze i badaniach nad chorobami endemicznymi regionu. Badania nad patogenami takimi jak Yersinia pestis (dżuma) czy wąglik mogą być całkowicie legalne – na przykład w celu opracowania lepszych antybiotyków. Ale mogą też być wykorzystane do mniej szlachetnych celów, co jest dyplomatycznym sposobem powiedzenia "nie mamy pojęcia, co się tam dzieje".

Rosja i USA posiadają jedyne znane oficjalne zapasy wirusa ospy prawdziwej, które w niepowołanych rękach byłyby katastrofalne. Tymczasem amerykańskie agencje wywiadowcze oceniają, że Rosja utrzymuje aktywny, ofensywny program broni biologicznej. To pocieszające.

Bez odpowiednich kontroli biosafety niebezpieczne badania ryzykują ekspozycję pracowników laboratoriów i wycieki, które mogłyby wywołać poważne ogniska. Obecnie nie istnieją międzynarodowe systemy regulujące lub inspekcjonujące placówki prowadzące badania gain-of-function, ustanawiające obowiązkowe standardy biosafety dla laboratoriów czy monitorujące możliwości AI, które mogłyby wzmacniać i uzbrajać istniejące patogeny lub tworzyć nowe. Potrzeba lepszych globalnych zasad biosafety i biosecurity jest, używając terminu technicznego, wręcz krzycząca.

Stan biosecurity na świecie zawsze był kruchy. W przeciwieństwie do Konwencji o zakazie broni chemicznej, Konwencja o zakazie broni biologicznej jest krótka, słaba i pozbawiona solidnego systemu weryfikacji i egzekwowania. Prawdopodobnie 50 lub więcej rządów aktywnie wspiera badania dual-use dozwolone na mocy traktatu, które mogłyby być dostosowane do zabronionych celów. Nawet czysto cywilne placówki badawcze często nie mają podstawowych kontroli bezpieczeństwa lub pozostają podatne na złowrogie podmioty. Wraz z szybkimi, słabo monitorowanymi postępami w manipulacji białkami napędzanej przez AI i badaniami nad lustrzanym życiem, możliwości przypadkowego lub celowego nadużycia rosną wykładniczo. Anthropic niedawno ujawniło pięć oddzielnych incydentów użycia Claude'a w badaniach związanych z rozwojem broni biologicznej, ale ujawnienia ze strony głównych deweloperów AI jasno pokazują