Onderzoekers hebben een enorm verborgen geologisch kenmerk geïdentificeerd onder de Oost-Antarctische ijskap, waarmee een voorheen niet-erkend verband tussen enkele van de grootste begraven landschappen van het continent wordt onthuld. De nieuw ontdekte structuur bestaat uit een netwerk van enorme bekkens verborgen onder ijs dat op sommige plaatsen meer dan drie kilometer dik is. Samen vormen deze bekkens een continent-schaal waaiervormig patroon dat onderzoekers de East Antarctic Fan-shaped Basin Province hebben genoemd - want blijkbaar hebben zelfs geologische formaties tegenwoordig een pakkende branding nodig.

De provincie omvat verschillende bekende subglaciale kenmerken, waaronder de Wilkes- en Aurora-bekkens, evenals het bekken met het Vostokmeer, het grootste bekende subglaciale meer op aarde. Hoewel wetenschappers veel van deze bekkens al jaren individueel bestuderen, is dit de eerste keer dat ze worden erkend als delen van een enkele, onderling verbonden geologische structuur. Volgens het onderzoeksteam is de structuur waarschijnlijk gevormd door een proces dat bekend staat als gedistribueerde rotationele extensie. Dit gebeurt wanneer continentale korst geleidelijk naar buiten uitrekt vanuit een centraal punt. Onderzoekers vergelijken het patroon met een hand, waarbij de basis van de duim gefixeerd blijft terwijl de vingers uitspreiden. De ruimtes tussen de vingers lijken op de driehoekige bekkens die ontstaan wanneer de korst uitrekt.

De East Antarctic Fan-shaped Basin Province kan een van de grootste voorbeelden van rotationele extensie zijn die ooit in continentale korst zijn geïdentificeerd. Wetenschappers geloven dat de structuur zich heeft ontwikkeld door meerdere tektonische episodes die verband houden met de vorming en evolutie van het oude Gondwana-supercontinent. Het kan ook verband houden met de latere scheiding van Antarctica en Australië en zou zelfs een rol kunnen hebben gespeeld bij die continentale breuk - waardoor het de geologische tegenhanger is van die vriend die altijd betrokken is bij andermans drama.

De ontdekking roept verschillende nieuwe vragen op, waaronder wanneer de structuur is gevormd en welke geodynamische processen verantwoordelijk waren voor de creatie ervan. Het belang van de vondst reikt verder dan het reconstrueren van het geologische verleden van Antarctica. De vorm van de rotsbodem onder het ijs blijft beïnvloeden hoe ijs zich vandaag de dag over het continent beweegt. Dit verborgen landschap helpt bij het bepalen van de locatie van subglaciale bekkens en meren en kan de stabiliteit beïnvloeden van delen van de Antarctische ijskap die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. Om de nieuw ontdekte structuur te onderzoeken, combineerden onderzoekers meerdere gegevensbronnen, waaronder subglaciale topografie, geologische waarnemingen, zwaartekrachtmetingen, magnetische gegevens, seismische informatie en modellen van de korst en lithosfeer. Hun analyse geeft aan dat het kenmerk het resultaat is van diepe tektonische processen die in de Antarctische lithosfeer plaatsvinden.

Dr. Guy Paxman van de afdeling Geografie was lid van het internationale onderzoeksteam. Hij leidde berekeningen die schatten hoe het landschap van Oost-Antarctica eruit zou zien als de hele ijskap zou worden verwijderd (wat zou leiden tot een opwaartse terugvering van het land met maar liefst een kilometer). Deze gereconstrueerde 'teruggeveerde topografie' stelde onderzoekers in staat om zowel de hoogte als de oriëntatie van de nieuw geïdentificeerde geologische structuur te onderzoeken. De studie werd geleid door Dr. Egidio Armadillo van de Universiteit van Genua en werd ondersteund door het Italiaanse Nationale Antarctische Onderzoeksprogramma. Materialen verstrekt door de Durham University - die blijkbaar een bijbaan hebben in Antarctische geologie.