Als je dacht dat je laatste onenightstand ongemakkelijk was, denk dan nog eens aan de mannelijke roodrugspin, wiens enige romantische ontmoeting eindigt met hem die door zijn partner wordt verslonden. En blijkbaar is hij degene die het initieert - door wat onderzoekers een 'zelfopofferende salto' in haar kaken hebben genoemd. Want niets zegt 'Ik hou van je' zoals jezelf aanbieden als een hapje na de seks.

De roodrugspin, ook bekend als de Australische zwarte weduwe, is een van de slechts twee weduwespinnensoorten waarbij mannetjes doorgaans paren met één enkel vrouwtje - een levensstijlkeuze die nogal wat nadelen lijkt te hebben. Tijdens de daad gebruikt het mannetje zijn pedipalpen (twee armachtige aanhangsels, voor de niet-spinnenliefhebbers) om sperma over te dragen aan de twee spermaopslagorganen van het vrouwtje. Vervolgens flipt hij zijn achterlijf recht in haar monddelen en knijpt hij zijn achterlijf samen om het haar moeilijker te maken om grip te krijgen. 'Hij pompt sperma, hij flipt zijn achterlijf recht over in haar monddelen en dan knijpt hij zijn achterlijf samen ... om het voor het vrouwtje moeilijk te maken om houvast te krijgen op zijn achterlijf,' legde Cor Vink uit, universitair hoofddocent en spinnenexpert aan de Lincoln University in Nieuw-Zeeland. 'Dat stelt hem in staat om de eerste paring te overleven.'

Waarom dit risico nemen? De salto wordt verondersteld het reproductieve succes te maximaliseren, maar het is een gok: als het mannetje wordt opgegeten voordat hij sperma aan het tweede opslagorgaan heeft overgedragen, mist hij de kans om de helft van het nageslacht te verwekken. 'Idealiter zouden mannetjes twee keer met hetzelfde vrouwtje moeten paren, omdat vrouwtjes twee afzonderlijke spermaopslagorganen hebben,' zei Kardelen Özgün Uludag van de Universiteit van Hamburg, eerste auteur van de studie. 'Een mannetje moet beide insemineren en afsluiten, zodat hij al het nageslacht kan verwekken dat zij produceert. Als een mannetje sterft na de eerste paring, kan een ander mannetje met hetzelfde vrouwtje paren en dan zou de helft van het nageslacht van het vrouwtje van het tweede mannetje zijn.'

Sommige sneldenkende mannetjes hebben een achterdeurtje gevonden: paren met onvolwassen vrouwtjes die de fijne kunst van het opeten van partners nog niet hebben geleerd. Maar de roodrugspin, die wijdverspreid is in Australië en per ongeluk is geïntroduceerd in Nieuw-Zeeland, Japan en de Verenigde Arabische Emiraten, is een beetje een buitenbeentje in de weduwefamilie. Zijn naaste verwant, de Nieuw-Zeelandse katipō, beoefent helemaal geen seksueel kannibalisme. 'Bij de katipō insemineert het mannetje het vrouwtje en rent van het web - dat geldt voor de meeste weduwespinnen,' zei Vink. 'De term weduwe is eigenlijk een verkeerde benaming.' Inderdaad, van de 31 weduwespinnensoorten vertonen alleen roodrugspinnen en bruine weduwen dit opofferingsgedrag.

In een studie die woensdag in Biology Letters is gepubliceerd, gingen Duitse onderzoekers op zoek naar de genetische basis voor deze salto-zelfmoord. Ze kruisten vrouwelijke katipō met mannelijke roodrugspinnen en ontdekten dat bijna de helft van de derde generatie nakomelingen ook een salto maakte, wat wijst op een specifieke locatie op het X-chromosoom. 'Het is opmerkelijk dat een zeer complex fenotype zoals salto maken, dat kan leiden tot gedeeltelijke reproductieve isolatie, zo'n eenvoudige genetische basis kan hebben,' merkten de onderzoekers op. 'Ons werk laat zien dat dit zeer complexe kannibalistische gedrag snel kan evolueren, met zeer weinig genetische veranderingen,' voegde Uludag toe.

Dit is niet alleen academische nieuwsgierigheid: in Nieuw-Zeeland heeft Vink bewijs gevonden dat inheemse katipō en invasieve roodrugspinnen in het wild kruisen. 'Dit is zorgwekkend omdat we onze endemische beschermde soort zouden kunnen verliezen door hybridisatie,' zei hij. Katipō is ongeveer 100.000 jaar geleden afgesplitst van roodrugspinnen, dus het feit dat het gedrag zo snel verloren is gegaan is 'echt gaaf', volgens Vink, die het artikel 'elegant' noemde. 'Hoe meer we weten over de kruising, hoe meer we weten over wat we kunnen doen om de kruising tussen roodrugspinnen en katipō in Nieuw-Zeeland te bestrijden,' voegde hij eraan toe. Dus de volgende keer dat je klaagt over je datingleven, wees dan blij dat je geen mannelijke roodrugspin bent - tenzij je daarvan houdt.