De zomer is het hoogseizoen voor ijsbergen in de met gletsjers gevoede fjorden van Groenland, en 2026 was geen uitzondering. Vooral opvallend was de ijsberg die in augustus afbrak van de Petermann-gletsjer aan de noordwestkust van Groenland. Met een omvang ongeveer zo groot als St. Thomas op de Amerikaanse Maagdeneilanden, was het de grootste afkalvingsgebeurtenis van een Arctische gletsjer sinds 2020.

IJsbergafkalving is een routinematig onderdeel van de levenscyclus van een uitlaatgletsjer. Wetenschappers volgen het proces echter nauwlettend, samen met talrijke andere observaties van het ijs en zijn omgeving, op zoek naar tekenen van instabiliteit op de langere termijn. Petermann is een van de grootste gletsjers van Groenland die in zee eindigt en fungeert als poortwachter voor ijs dat van de ijskap naar de oceaan stroomt. De toekomstige stabiliteit heeft implicaties voor de zeespiegelstijging.

De afkalvingsgebeurtenis van de zomer van 2026 werd op 4 augustus opgemerkt door Adam Garbo, een promovendus in glaciologie aan de Universiteit van Ottawa, in beelden van de Sentinel-1-missie van het Europees Ruimteagentschap. Garbo en een internationaal team van collega's gebruiken teledetectie om de ijstong van de gletsjer te bestuderen en te volgen.

Het team meldde dat de grote tafelvormige ijsberg, of 'ijseiland', op het moment van afkalven iets meer dan 76 vierkante kilometer (29 vierkante mijl) mat - de grootste die sinds het ijseiland van 2012 (130 vierkante kilometer) van de gletsjer afbrak. De afkalving van 2012 volgde op eerdere grote gebeurtenissen in 2008 (31 vierkante kilometer) en 2010 (iets meer dan 250 vierkante kilometer).

De gebeurtenis van augustus 2026 had nog groter kunnen zijn. Garbo en collega's hadden een grote afkalving verwacht zodra een van de grote scheuren die ze in de gaten hielden uiteindelijk helemaal door de ijstong van Petermann zou snijden. 'Wat ons verraste, was dat de afkalving in plaats daarvan een andere breuk volgde, waardoor een kleiner ijseiland ontstond dan we oorspronkelijk hadden verwacht', zei Garbo. Eind augustus waren er nog twee grote scheuren over en naar verwachting zouden die uiteindelijk nieuwe ijseilanden van ongeveer 94 vierkante kilometer en 84 vierkante kilometer opleveren, hoewel de timing onzeker bleef.

Glacioloog Mauri Pelto van Nichols College heeft de ijsberg ook gevolgd, met behulp van beelden van de NASA-USGS Landsat-satellieten, terwijl deze door de Petermannfjord naar de Naresstraat dreef. In de week na het afkalven dreef de ijsberg gemiddeld 3 kilometer per dag. Hij bleef in de richting van de monding van de fjord naar de Naresstraat gaan, waar hij tegen een kleine rotsachtige uitloper botste die bekend staat als Joe-eiland (Joe Ø). De korte ontmoeting is zichtbaar op beelden die zijn vastgelegd door de OLI (Operational Land Imager) op Landsat 9 op 23 augustus (rechtsboven) en 24 augustus (linksboven). Een gedetailleerd beeld van de afbeelding van 24 augustus is hierboven te zien.

Joe-eiland ligt bij de monding van de Petermannfjord, waardoor het een van de eerste obstakels is die een vertrekkend ijseiland tegenkomt. Botsingen ermee - zoals degene die het ijseiland van 2010 in tweeën splitste - markeren vaak het begin van het uiteenvallen van een ijsberg. Petermann-ijsbergen zijn meestal dunner en fragieler dan die van gletsjers zoals Groenlands Jakobshavn en Helheim, en nog dunner dan de reuzen van Antarctica, merkte Pelto op.

'We keken zeker nauwlettend toe hoe het met Joe-eiland in wisselwerking was en waren onder de indruk dat het de interactie overleefde zonder verdere fragmentatie', zei Garbo.

Het ijseiland werd op het moment van afkalven geschat op minder dan 150 meter dik. Wind en oppervlaktestromingen hebben het uit de fjord geveegd, en satellietbeelden laten zien dat het wegdraait van Joe-eiland en verder zuidwestwaarts door de Naresstraat gaat. Terwijl het drijft, zal het in kleinere stukken uiteenvallen naarmate getijden, wind, stromingen en smelten het ijs verder verzwakken.

Dikkere ijsbergen die afkalven van getijwatergletsjers zonder drijvende ijsplaatuitbreidingen kunnen over de zeebodem in de fjord slepen en zelfs vastlopen, terwijl ijseilanden, zoals die van Petermann, later in hun drift aan de grond kunnen lopen. Veel ijseilanden zijn 'vastgelopen' voor de kusten van Coburg- en Baffin-eilanden.

Garbo en collega's merkten op dat ijseilanden en hun fragmenten bekend staan om aanzienlijke afstanden af te leggen.