WARSCHAU - Vanaf het observatiedek van de Varso-toren, 310 meter glas en staal die symbolisch boven Joseph Stalins geschenk aan Polen uitrijst, kijk je letterlijk neer op het Paleis van Cultuur en Wetenschap. Het gebouw verdeelt al decennia de meningen: sommigen noemen het een nachtmerrie van een dronken banketbakker, een reliek van onderdrukking die allang gesloopt had moeten worden; anderen noemen het een icoon aan de skyline en een monumentale waarschuwing uit de geschiedenis. De managers van de Varso, vier jaar geleden voltooid als het hoogste gebouw van de EU, geven de voorkeur aan een derde interpretatie: \"Wij kijken erop neer,\" zegt Cezary Błaszczyk, managing director van HB Reavis in Polen, dat de toren bezit. Een paar maanden geleden liep een slackliner over de 500 meter lange kloof tussen de gebouwen. \"Het was een symbolische wandeling van het verleden naar de toekomst,\" zegt zijn collega Natalia Kasperska. Błaszczyk voegt toe: \"Aangezien wij hoger en groter zijn dan het Paleis van Cultuur, beschouwen we het als: 'We zijn over het communisme heen, en nu zijn we een land met een sterke economie.'\"

In de vier decennia sinds het herwinnen van de onafhankelijkheid van de Sovjet-dominante heerschappij is Polen getransformeerd. Exclusief olie-exporterende staten en financiële hubs zijn de inkomens in het snelste tempo ter wereld naar westerse niveaus toegegroeid; van 40% van het EU-gemiddelde medio jaren negentig tot 81% vorig jaar. Het nationaal inkomen overschreed vorig jaar $1 biljoen (£755 miljard), waarmee Polen tot de 20 grootste economieën ter wereld behoort. IMF-prognoses tonen aan dat het inkomen per hoofd van de bevolking binnenkort Japan en Spanje zal inhalen. \"Vier decennia geleden zaten we - excuseer mijn Engels - diep, diep in de stront,\" zegt Marcin Bosacki, de Poolse vice-minister van Buitenlandse Zaken, terwijl hij een kop thee met citroen roert in zijn weelderige kantoor in Warschau. Hij herinnert zich dat hij in de jaren tachtig na school tot vijf uur in de rij stond om boter en vlees te kopen, terwijl de communistische regering de staat van beleg afkondigde. Echter, de Solidarność-beweging van de scheepswerfarbeiders in Gdańsk en de pelgrimstocht van paus Johannes Paulus II naar zijn thuisland in 1979 effenden de weg voor Polens overgang naar democratie in 1990 en een \"economisch wonder\". Integratie met westerse instellingen, waaronder de NAVO in 1999 en toetreding tot de EU in 2004, hielpen ook.

Jarenlang kozen veel Polen ervoor om te emigreren om meer te verdienen in het buitenland, in een braindrain die werd versneld door het EU-lidmaatschap. Poolse loodgieters werden in Groot-Brittannië een synoniem voor buitenlandse arbeid te midden van de politieke strijd over het vrije verkeer van personen in de EU vóór het Brexit-referendum. Nu is de kans steeds groter dat Britten hun kranen laten repareren door Roemenen en Bulgaren, na een golf van Poolse onderdanen die vertrekken. In elk jaar sinds 2021, toen Brexit na een overgangsperiode van een jaar werd ingevoerd, vertrokken er twee keer zoveel Polen uit het VK als er aankwamen. Ondertussen registreerde Duitsland in 2024 voor het eerst meer niet-Duitsers die naar Polen verhuisden dan andersom.

Op de 44e verdieping van de Varso, in de Warschau-praktijk van Foster + Partners, behoren Jedrzej Kolesinski en Krzysztof Gornicki tot die terugkeerders. Beiden verhuisden op hun twintigste naar Londen om te werken op het hoofdkantoor van het Britse architectenbureau - waar ze het ontwerpteam leidden achter de toren die ze nu bezetten. Gornicki zegt dat Polen dramatisch is veranderd in de jaren dat hij weg was. Hij wilde altijd al terugkeren om bij te dragen aan het land, en een gezin stichten in de buurt van zijn ouders in een veilige, groene stad die betaalbaarder is dan Londen heeft ook zo zijn voordelen. Nu werken de twee aan het ontwerp van Warschau's nieuwe luchthaven - het grootste greenfield-infrastructuurproject in Europa. \"Je kunt wereldwijd werken vanuit één locatie. In Londen werkten we aan projecten van Noord-Amerika tot Azië ... op dit moment doen we hetzelfde, alleen vanuit Warschau.\"

Op de straten onder de Varso zijn de bezienswaardigheden en geluiden van vooruitgang onmiskenbaar. Moderne elektrische trams glijden langs wolkenkrabbers, er zijn kranen en bouwwerkzaamheden, gigantische reclameborden en deelfietsen en e-scooters. De traditionele arbeidersklasse bar mleczny (melkbars) doen nog steeds goede zaken met rode bietensoep en Poolse dumplings. Maar bij de oudste, Prasowy, bestelt een