De Thebaanse necropolis in Egypte, met meer dan 400 graven, is al lang een goudmijn voor archeologen - of, om precies te zijn, een mummie-mijn. Een nieuw artikel in Frontiers in Environmental Archaeology onthult dat begrafenistrends in het oude Thebe evolueerden van luxe individuele doodskisten naar een nogal krappe, gemeenschappelijke aanpak. De studie, gericht op Graf 209 in de westelijke necropolis, laat zien dat Egyptenaren door de eeuwen heen gingen van 'mijn eigen doodskist' naar 'excuseer, is deze plek bezet?'

Het graf, daterend uit het begin van de 25e dynastie (754 - 656 v.Chr.) en verlaten in de Ptolemaeïsche periode (305 - 30 v.Chr.), behoorde oorspronkelijk toe aan een Nubische hoge functionaris genaamd Nisemro. Het lag onhandig in een actieve afwateringsgeul en leed onder herhaalde overstromingen - de manier van de natuur om te zeggen 'stop met het opstapelen van lichamen hier'. Toch bleek de plek perfect voor wat onderzoekers een 'geïntegreerde archeothanatologische benadering' noemen, wat chique klinkt maar eigenlijk betekent dat ze naar botten, doodskisten en hun posities keken om de begrafenissequentie te reconstrueren.

Opgravingen in ZijKamer 3 leverden 16 gemummificeerde mensen op (1.444 botten), één gemummificeerde hond, en een kamer met losse resten (1.775 botfragmenten) van ten minste vier anderen. Hoofdauteur Jared Carballo-Perez van de Universiteit van La Laguna (Spanje) merkte op: 'De gedetailleerde studie van de lichamen wijst op noch chaotische opeenhoping noch verlies van het oorspronkelijke ritueel in de loop van de tijd. Er was eerder een ruimtelijke logica waarin elke nieuwe depositie werd aangepast aan de aanwezigheid van eerdere lichamen - een soort funeraire herinnering in de processen van hergebruik.' Met andere woorden, de ouden hadden een systeem: een 'wie het laatst lacht, het best begraven is'-benadering van begraafplaatsen.

Aanvankelijk waren begravingen individueel, met mannen en vrouwen gescheiden (hoewel de auteurs waarschuwen tegen overinterpretatie). Later werden nieuwe lichamen in reeds bezette ruimtes geperst, waardoor de dichtheid toenam. Dit komt overeen met andere Thebaanse graven uit het eerste millennium v.Chr., waarvan ongeveer 80% overblijfselen uit verschillende periodes laat zien die ruimte delen. Het gebruik van doodskisten nam af, lichamen werden verticaal gestapeld in plaats van horizontaal neergelegd, en sommige doodskisten werden gedemonteerd of vergingen. De auteurs zien dit als onderdeel van een bredere verschuiving: 'De toenemende dichtheid van deposities en het hergebruik van eerdere funeraire structuren verminderde het vermogen van doodskisten om als enige organiserende kader van de begrafenisruimte te fungeren', waardoor de focus verschoof naar 'de integriteit van het lichaam en de symbolische effectiviteit van het ritueel, in plaats van de container zelf.'

Armen hadden ook de neiging om in de loop van de tijd te veranderen van gestrekt naar gevouwen, en vroege grafgeschenken - amforen, wierookbekers, amuletten, kralen - werden in latere fasen meer verspreid. Vroege individuen waren van hoge status, begraven met doodskisten, funeraire netten, amuletten en Fenicische amforen vol dure spullen. Later, verticaal gestapelde lichamen hadden geen doodskisten, maar waren zorgvuldig gemummificeerd en geassocieerd met rechtopstaande potten, wat een nieuw ritueel suggereert. Een kamer vertoonde tekenen van brandschade, met resten verhit tot 550°C (1.022°F), met name schedels en onderste ledematen - misschien een oude crematie-ongeluk of gewoon een hele slechte dag.

De auteurs concluderen dat het graf 'een funeraire ruimte met een accumulatieve biografie' was, waar hergebruik de organisatie, materialiteit en betekenis van de ruimte zelf transformeerde. De kamer was geen passieve container maar 'een dynamische mortuariumomgeving waar lichamen, objecten, sedimenten en architectonische beperkingen de materiële constructie van funeraire continuïteit in de loop van de tijd vormden.' Dus, de volgende keer dat je klaagt over krappe behuizing, onthoud dan: oude Egyptenaren stapelden mummies op als Tetris-blokken - en ze lieten het werken.