De Nobelprijs voor de Fysiologie of Geneeskunde is toegekend aan de Amerikaanse psychiater en neuroloog Karl Deisseroth en zijn Duitse collega's Peter Hegemann en Georg Nagel voor hun werk op het gebied van optogenetica – een vakgebied waarvan de naam klinkt als een afgewezen Depeche Mode-album, maar dat in feite de reden is dat we nu weten welke specifieke neuronen verantwoordelijk zijn voor je existentiële angst om 3 uur 's nachts.

Het Nobelcomité prees het trio omdat ze de basis hebben gelegd voor een nieuw tijdperk in de neurowetenschappen door te onthullen hoe neurale circuits aan en uit kunnen worden gezet achter "specifieke herinneringen, gevoelens en gedragingen die relevant zijn voor neurologische en psychiatrische stoornissen". Met andere woorden: het ding dat jou jou maakt, kan nu worden bediend met wat in wezen een zeer luxe lichtschakelaar is.

Het comité merkte op dat optogenetica "ons begrip van de hersenen fundamenteel heeft veranderd" en voegde eraan toe dat "elke dag nieuwe ontdekkingen brengt, die helpen bij het oplossen van een van de grote mysteries van de mensheid: hoe onze ongelooflijke hersenen werken". Wat geruststellend is, gezien het feit dat de meesten van ons onze hersenen nog steeds gebruiken om te vergeten waar we de sleutels hebben gelaten.

De winnaars zeiden dat het "absoluut geweldig" was om de prijs te krijgen en een eer om de onderscheiding met vrienden te delen. De drie mannen delen ook het prijzengeld van £900.000 (12 miljoen Zweedse kroon) – een bedrag dat, in drieën gedeeld, misschien net genoeg is voor een behoorlijk laboratoriumkoffiezetapparaat en een rondje drankjes in Stockholm.

Per Svenningsson, voorzitter van het Nobelcomité voor de Fysiologie of Geneeskunde, legde uit: "Optogenetica biedt mogelijkheden om de hersenen in kaart te brengen op een manier waarvan we ooit alleen maar konden dromen." Vóór dit werk waren de innerlijke werking achter gevoelens, gedragingen en lichaamsfuncties meer een mysterie – een situatie die veel mensen nog dagelijks ervaren, meestal rond 3 uur 's middags op een dinsdag.

Optogenetica is een manier om hersenpaden te verlichten, met behulp van een speciaal eiwit dat is geleend van algen, dat wetenschappers gebruiken om de elektrische activiteit van cellen met licht te regelen. Begin jaren 2000 ontdekten Hegemann en Nagel channelrhodopsine, het algen-eiwit met unieke eigenschappen. Deisseroth bedacht vervolgens hoe dit lichtgestuurde eiwit te gebruiken om zenuwcellen in de hersenen van muizen aan te zetten, die waarschijnlijk geen idee hadden dat ze deelnamen aan een Nobelprijswinnende doorbraak.

Onderzoekers hebben sindsdien zenuwcellen en -paden in dieren kunnen bestuderen om meer te zien en te ontdekken over wat ze doen. Het Nobelcomité zei: "Met behulp van licht kunnen onderzoekers nu individuele neurale circuits in de hersenen aan- of uitzetten. Ze kunnen herinneringen tot leven brengen, gevoelens creëren, gedrag sturen en de soorten neuronen bestuderen die betrokken zijn bij verschillende psychiatrische en neurologische aandoeningen." Dat biedt belangrijke inzichten in hoe het zenuwstelsel omgaat met verschillende cellen in andere delen van het lichaam, zoals in het hart en de darmen – een bevinding die iedereen zal verheugen die ooit een "onderbuikgevoel" heeft gehad en zich afvroeg of het een medische aandoening was.

Onderzoekers hebben ook "de eerste stappen" gezet naar het gebruik van optogenetica als medische behandeling. In lopende klinische onderzoeken hebben wetenschappers gewerkt aan het herstellen van het gezichtsvermogen bij mensen die blind zijn geworden door retinitis pigmentosa, een ziekte die de staafjes en kegeltjes van het oog vernietigt. Door een speciaal eiwit in het beschadigde deel van het oog te plaatsen, kreeg de patiënt weer enig zicht bij het dragen van een speciale bril die licht uitstraalt. Dit schakelde de therapeutische algen-eiwitten in – wat bewijst dat het antwoord op een ernstig medisch probleem soms letterlijk is: zie het licht.