Wetenschappers hebben een nieuwe bacterie ontdekt waarvan ze hopen dat die leidt tot betere manieren om noma te voorkomen, op te sporen en te behandelen. Noma is een dodelijke en verminkende kinderziekte die klinkt alsof ze uit een middeleeuws pestdagboek komt.

Noma, dat zonder behandeling in 90% van de gevallen dodelijk is, begint als een simpele tandvleeszweer voordat het besluit dat dat niet dramatisch genoeg is en overgaat tot het vernietigen van de weefsels van mond en gezicht. Het treft vooral jonge, arme en ondervoede kinderen, wat de charmante bijnaam 'het gezicht van de armoede' oplevert. Overlevenden blijven achter met levenslange littekens en verminkingen. Gegevens zijn onvolledig, maar experts schatten dat er jaarlijks tienduizenden gevallen voorkomen, vooral in de Sahelregio van Afrika, hoewel het ook elders opduikt.

De ziekte kan worden behandeld met breedspectrumantibiotica, wat wijst op een bacteriële oorzaak, maar de precieze boosdoener bleef frustrerend ongrijpbaar - tot nu. Een team onder leiding van de Liverpool School of Tropical Medicine analyseerde bacteriële gemeenschappen in mondmonsters van 19 kinderen in Nigeria.

Moderne genetische analyse onthulde een microbiële gemeenschap in wanorde: lagere niveaus van gezonde bacteriën en hogere niveaus van bepaalde andere stammen. Dieper graven bracht een voorheen onbekende soort Treponema-bacterie aan het licht in de meeste noma-patiëntmonsters. Toen promovendus Angus O'Ferrall de bevinding presenteerde, zei senior auteur Prof Adam Roberts dat hij 'verbijsterd' was. Wat, eerlijk is eerlijk.

De wetenschappers analyseerden vervolgens oudere monsters van andere noma-patiënten en vonden dezelfde bacterie - voorlopig Treponema A genoemd - ook daarin. 'We weten niet of het causaal is', benadrukte Roberts. 'We weten niet of het een nomawond kan koloniseren vanwege de architectuur en de omgeving, of dat het de nomawond veroorzaakt.' Dus het kan de oorzaak zijn, of het kan gewoon een kraker zijn. Het team voert nu een grotere studie uit in meerdere landen om daar achter te komen.

Zodra noma het necrotiserende stadium bereikt, hebben patiënten twee opties: snel antibiotica krijgen en overleven met enorme verminking en levenslang stigma, of sterven. 'We willen voorkomen dat het zover komt', zei Roberts. Een toekomstige test op tandvleesontsteking die Treponema A detecteert, zou kinderen voor beide lotgevallen kunnen behoeden, hoopt hij. Momenteel is de diagnose gebaseerd op symptomen zoals 'een vieze geur of gaten in de huid'. Als Treponema A altijd of voor 99% geassocieerd is met noma in het tandvleesontstekingsstadium, zouden profylactische antibiotica het in de kiem kunnen smoren.

De huidige behandeling gebruikt breedspectrumantibiotica, wat het risico op antimicrobiële resistentie vergroot. Een gerichte behandeling gericht op Treponema A zou die dreiging kunnen verminderen. En de daling van gezonde bacteriën bij noma-patiënten opent de deur voor een probiotische preventieve interventie.

De studie, gepubliceerd in PLOS Neglected Tropical Diseases, omvatte ook onderzoekers van de University of Liverpool, Médecins Sans Frontières en het Noma Children's Hospital in Sokoto, Nigeria. Dr Michael Head van de University of Southampton noemde de bevindingen een 'nuttige eerste stap' om een 'momenteel mysterieuze aandoening' te begrijpen, en merkte op dat een andere versie van deze bacterie syfilis veroorzaakt, wat ook mondzweren veroorzaakt. Prof Philippe Guérin van de University of Oxford was het ermee eens dat het 'een waardevol startpunt' is dat interesse zou moeten wekken bij onderzoekers en financiers - want niets zegt 'financier mij' als een bacterie die gezichten opeet.