Je hersenen leven in het donker van je schedel, als een zenuwachtige IT'er in een raamloze serverruimte. Ze weten wanneer de wind je huid raakt, wanneer je hart racet, en wanneer je darmen protesteren. Ze weten ook dat je deze zin leest voordat je hem afmaakt. Graag gedaan.
Onze zintuigen overspoelen de hersenen met ruwweg 11 miljoen bits aan data per seconde – dat is ongeveer de inhoud van drie paperbacks. Je bewuste geest verwerkt ongeveer 10 tot 60 bits per seconde, ongeveer het tempo waarin je deze zin leest. Dit betekent dat je hersenen in feite een enorm datacenter runnen en je alleen de Slack-meldingen doorsturen. Zoals neurowetenschapper Moriah Thomason van NYU Langone het stelt: "Goddank zijn we zo gebouwd."
Wat je wel opmerkt: je maag die rommelt, zweethandjes voor een spreekbeurt, die ademhaling die je net nam. Wetenschappers noemen dit vermogen om jezelf van binnenuit waar te nemen 'interoceptie', een term die in 1906 werd bedacht door de Britse neurofysioloog Charles Sherrington. Het grootste deel van de 20e eeuw lag het stof te happen in leerboeken. Nu, dankzij een Nobelprijs in 2021 en nieuwe karteringstools, is de studie van interoceptie plotseling het heetste ding in de neurowetenschap sinds iemand besefte dat hersenen belangrijk zijn.
Het veld kwam op gang in de jaren 1990. In 1994 publiceerde neuroloog Antonio Damasio 'Descartes' Error', waarin hij betoogde dat gevoelens besluitvorming sturen en dat gevoelens worden gevormd door lichaamssignalen zoals een samengeknepen buik of klamme huid. Zijn patiënt met een hersentumor kon perfect redeneren over reisdagen, maar kon geen beslissing nemen – want zonder emotionele signalen draait de rede gewoon in cirkels als een stofzuigerrobot zonder kaart.
Neurowetenschapper Bud Craig wijdde zijn carrière aan één vraag: Hoe voel je je? Hij bracht in kaart hoe de hersenen een innerlijke kaart van het lichaam bouwen, die in realtime wordt bijgewerkt – zoals de brug van de USS Enterprise, maar dan voor je organen. Je hersenen maken een kaart van je hele lichaam en een kaart van de buitenwereld, en voegen ze samen tot een werkend model van jou in het universum. Wanneer iemand vraagt "Hoe gaat het?" raadpleeg je die kaart en rapporteer je terug: blij, uitgeput, angstig of energiek. Deze gevoelens zijn altijd een vlecht van emotionele en fysieke sensaties.
Naarmate we ouder worden, leren we deze sensaties interpreteren. Psycholoog Alia Crum ontdekte dat mensen die een 'stress is versterkend'-mentaliteit omarmen, meer groeihormonen produceren dan degenen die stress als slopend zien. Ze ervaren ook meer positieve emoties en een grotere cognitieve flexibiliteit. Taal doet er ook toe: mensen met een lage emotionele 'granulariteit' – het vermogen om nauw verwante gevoelens te onderscheiden – reageren impulsiever onder stress. Maar mindsets zijn kneedbaar. Je kunt leren dat 'angstig' anders is dan 'doodsbang', en zelfs die vlinders in je buik herkaderen als de manier waarop je lichaam je voorbereidt op een topprestatie.
Wetenschappers weten al lang dat interoceptieve informatie via zenuwen en humeuren (bloed en lymfe) reist. Nu bestuderen ze een derde systeem: het 'interstitium', een netwerk van met vloeistof gevulde ruimtes in bindweefsel dat mogelijk ook een rol speelt in communicatie. Maar de echte actie zit in de nervus vagus, de belangrijkste component van het parasympathische zenuwstelsel en een informatie-snelweg die nieuws van je organen naar je hersenen en terug brengt. De vagus is een celebrity-zenuw geworden – alomtegenwoordig in wellness-podcasts en traumatherapie. "Train je nervus vagus," zeggen ze, alsof het een biceps is. De realiteit, zoals Steve Liberles van Harvard Medical School ontdekt, is veel interessanter.
Liberles heeft zijn carrière gewijd aan het in kaart brengen van wat hij 'het grote onbekende' van de nervus vagus noemt. "Als ik zenuwachtig ben tijdens een praatje voor duizend mensen, kan mijn hart racen. Ik krijg vlinders in mijn buik," zegt hij. "Het is bizar. Je hersenen moeten een signaal naar de darmen sturen, en dan de darmen terug naar de hersenen, om je te vertellen dat je zenuwachtig bent? Dit laat gewoon zien hoe intiem deze connectiviteit is."