Sarah, Betty, Doll, Nan – slechts een paar van de namen die vaak werden gegeven aan tot slaaf gemaakte Afrikaanse vrouwen tijdens de trans-Atlantische slavenhandel. We weten dat ze onuitsprekelijk seksueel geweld hebben ondergaan, maar nu krijgt die geschiedenis eindelijk de aandacht die het verdient. Vorige maand was Ghana gastheer van een 'historische' herstelconferentie waar de Caribische Gemeenschap (Caricom) haar bijgewerkte 10-puntenplan voor herstelrecht presenteerde. Het evenement, gepromoot als Next Steps, was de eerste grote bijeenkomst sinds de baanbrekende VN-resolutie in maart die de trans-Atlantische slavenhandel tot de ernstigste misdaad tegen de menselijkheid verklaarde. Het werd afgesloten met de aanname van een mondiaal kader voor herstelrecht, inclusief oproepen tot formele excuses, eerlijke compensatie en schuldverlichting. Wat bijzonder opvallend was, was de specifieke eis voor compensatie voor gendergerelateerd geweld, waarmee het onderwerp centraal werd gesteld in de wereldwijde campagne voor herstel en genoegdoening. De Ghanese president John Mahama zei: 'De historische ervaringen van vrouwen en meisjes kunnen geen voetnoten blijven in het wereldwijde verhaal.'

Professor Olivette Otele, historicus aan de SOAS University of London, vertelde ons dat deze stap lang op zich heeft laten wachten. 'Als iemand die al tientallen jaren aan deze geschiedenis werkt, ben ik erg blij,' zei ze. Van de 20 miljoen Afrikanen die met geweld over de Atlantische Oceaan werden vervoerd, was ongeveer 30% vrouw, en 1,2 miljoen vrouwen hebben seksueel geweld ervaren, volgens het plan van Caricom. Een Brattle-rapport uit 2023 over herstelbetalingen voor trans-Atlantische slavernij stelde dat het 'redelijk is om aan te nemen dat 100% van de tot slaaf gemaakte vrouwen ouder dan 10 jaar seksueel misbruik hebben ondergaan door slavenhouders.' Otele merkt op dat onder de doctrine van partus sequitur ventrem ('wat geboren wordt, volgt de baarmoeder'), gecodificeerd in 1662 in Virginia, tot slaaf gemaakte vrouwen wettelijk eigendom waren. 'Vrouwen waren valuta, ze konden worden gekocht, geruild. Ze waren een reproductief instrument dat werd bevrucht om meer tot slaaf gemaakten, meer arbeid, meer winst te verkrijgen.'

De erfenissen van die geschiedenis duren vandaag voort, zegt Otele, in misogynoir – de term bedacht door Moya Bailey voor vooroordelen en seksisme gericht op zwarte vrouwen – en de adultificatie van jonge zwarte meisjes. 'Ik denk dat dit het debat over gendergerelateerd geweld zal openen,' zei Otele, eraan toevoegend dat net zoals het misbruik van blanke arbeidersmeisjes eindelijk wordt besproken, de ervaringen van zwarte meisjes ook erkend moeten worden. 'We praten nooit over het misbruik van jonge zwarte meisjes. Ze staan onderaan de sociale ladder, net als jonge blanke meisjes, maar hun verhalen worden genegeerd.'

Maar het is ook belangrijk om zwarte vrouwen in verzet te herdenken – vrijheidsstrijders zoals koningin Nzinga van Ndongo (nu Angola), Solitude van Guadeloupe, Nanny of the Maroons in Jamaica, en Nanny Grigg in Barbados. 'Vrouwen stonden altijd vooraan in verzet en zwarte bevrijding,' zei Otele. 'Ze werkten in de huizen, dus hadden ze informatie over wat er in het huis van de meester gebeurde.' Historici zoals Hilary Beckles, Barbara Bush, Verene Shepherd en Stella Dadzie hebben licht geworpen op deze vergeten geschiedenis, maar er is nog meer te doen. 'Lange tijd werd gezegd dat ze te partijdig zouden zijn,' zei Otele over zwarte vrouwelijke historici. 'Maar er is een handvol zwarte vrouwen in opkomst die aan deze geschiedenis werken en nu in het midden van hun carrière zitten. Ik hoop dat dit de deur zal openen.'